Ulusal meslek standartları, bir mesleğin başarıyla icra edilebilmesi için gereken bilgi, beceri ve yetkinlikleri tanımlayan metinlerdir. Bu standartların yayımlandığı tebliğler, ilk bakışta teknik bir düzenleme gibi görünse de iş hukuku, iş sağlığı ve güvenliği ile idari yaptırım alanlarında doğrudan sonuç doğurur. Aşağıda konu, işveren ve çalışan perspektifinden ele alınmaktadır.
Standarttan Belgeye Uzanan Zincir
Ulusal meslek standardı, sonrasında ulusal yeterliliklerin hazırlanmasına esas olur. Yeterliliğe dayalı sınavlar yetkilendirilmiş belgelendirme kuruluşlarınca yapılır ve başarılı olan kişiye mesleki yeterlilik belgesi düzenlenir. Mesleki Yeterlilik Kurumu Kanunu çerçevesinde, tehlikeli ve çok tehlikeli işler kapsamında belirlenen mesleklerde bu belge olmaksızın çalıştırma yasağı gündeme gelir.
İşverenin Yükümlülükleri
- Çalıştırılan personelin mesleğinin zorunlu belge listesinde yer alıp almadığını tespit etmek.
- Belge sürelerini takip etmek ve yenileme dönemlerini kaçırmamak.
- Alt işveren ve geçici iş ilişkisiyle çalışan personel bakımından da aynı kontrolü yapmak.
- Belge kayıtlarını denetimde ibraz edilebilecek şekilde özlük dosyasında saklamak.
Belgesiz çalıştırma, kişi başına uygulanan idari para cezasına konu olabilir. Ceza tebliğ edildiğinde, ilgili mesleğin gerçekten zorunlu kapsamda olup olmadığı ve çalışanın fiilen hangi işi yaptığı ayrıntılı biçimde incelenmelidir; uygulamada görev tanımı ile fiilî iş arasındaki fark önemli bir itiraz noktası oluşturur.
İş Kazası ve Belge İlişkisi
Bir iş kazası yaşandığında, çalışanın mesleki yeterliliğinin bulunup bulunmadığı kusur değerlendirmesinde dikkate alınabilir. Belgesiz veya yetkinliği tartışmalı personelin riskli işte görevlendirilmesi, işverenin özen yükümlülüğü bakımından aleyhe yorumlanabilecek bir unsurdur. Bu nedenle görevlendirme yazılarının ve verilen eğitimlerin kayıt altına alınması önem taşır.
Çalışan Açısından Sınav ve İtiraz
- Sınav başvurusunda mesleğin doğru yeterlilik birimi üzerinden yapıldığını kontrol edin.
- Teorik ve uygulama sınavlarının ayrı değerlendirildiğini, birinden başarısızlığın diğerini geçersiz kılmayabileceğini bilin.
- Sonuca itirazı, belgelendirme kuruluşunun ilan ettiği usul ve süre içinde yapın.
- İç itiraz sonuçsuz kalırsa, kuruluşun yetkilendirme ilişkisi nedeniyle başvurulacak mercii doğru belirleyin.
Kurumsal Uyum İçin Kısa Kontrol
İşyerindeki tüm görev tanımlarının güncel standart metinleriyle karşılaştırılması, hem belge zorunluluğunun tespitine hem de eğitim planlamasına temel oluşturur. Standart metinlerinin dönem dönem güncellendiği ve yayımlanan yeni tebliğlerle değiştirilebildiği unutulmamalıdır.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Belge zorunluluğu ve idari yaptırım konularında işyerinin faaliyet kodu ile çalışanların fiilî görevleri incelenerek değerlendirme yapılması gerekir.