Tehlikeli ve Çok Tehlikeli Sınıfta Yer Alan İşlerde Çalıştırılacakların Mesleki Eğitimlerine Dair Yönetmelik, belirli risk sınıflarındaki işlerde çalışanların hangi belgelere sahip olması gerektiğini düzenler. Bu düzenleme, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı içinde en somut sonuçlu kurallardan birini içerir: belgesi olmayan kişi bu işlerde çalıştırılamaz.
Kural neden bu kadar katı
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverene çalışanın işe uygunluğunu sağlama yükümlülüğü yükler. Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıflarda bu yükümlülük, genel bir oryantasyon eğitimiyle karşılanmış sayılmaz; işin niteliğine uygun mesleki yeterliliğin belgeyle ortaya konması aranır. Belge, işverenin özen yükümlülüğünü yerine getirdiğini gösteren temel kanıttır.
Hangi belgeler kabul edilir
- Millî Eğitim Bakanlığı veya yetkilendirilmiş kurumlarca verilen diploma ve sertifikalar.
- Ustalık belgesi ve buna denk kabul edilen belgeler.
- 5544 sayılı Kanun çerçevesinde Mesleki Yeterlilik Kurumu sistemine göre düzenlenen mesleki yeterlilik belgeleri.
Belgenin çalışanın fiilen yaptığı işle örtüşmesi şarttır. Uygulamada sık görülen hata, farklı bir meslek dalına ait belgenin dosyaya konularak yükümlülüğün karşılandığının varsayılmasıdır.
Denetimde ve iş kazasında ne olur
- Belgesiz çalıştırma tespit edildiğinde, her bir çalışan için ayrı ayrı idari para cezası uygulanabilir; ceza tek bir işletme cezası değildir ve çalışan sayısıyla katlanır.
- İdari para cezasına karşı itiraz sulh ceza hâkimliğine yapılır ve süre tebliğ tarihinden itibaren işler; bu kısa süre kaçırıldığında ceza kesinleşir.
- İş kazası meydana geldiğinde belgesizlik, işverenin kusur oranını doğrudan yükselten bir unsur olarak değerlendirilir.
- Kusurun ağırlaşması, Sosyal Güvenlik Kurumu'nun rücu alacağı ve maddi-manevi tazminat davalarının sonucunu etkiler; ayrıca yönetici hakkında ceza soruşturması gündeme gelebilir.
Alt işveren ve geçici görevlendirmede sorumluluk
Alt işverenin çalıştırdığı işçilerin belge durumundan asıl işveren de sorumlu tutulabilir. Sözleşmeye konulan bir taahhüt, saha girişinde belge kontrolü yapılmadıysa koruma sağlamaz. Şantiye ve fabrika girişlerinde belge doğrulamasının kayıt altına alınması, sorumluluk tartışmasında en güçlü savunmadır.
Uyum için kontrol listesi
- Tüm kadro için görev-belge eşleştirme tablosu çıkarılmalıdır.
- Belge geçerlilik bitiş tarihleri tek takvimde izlenmelidir.
- Yeni işe alımda belge kontrolü, iş sözleşmesi imzalanmadan önce yapılmalıdır.
- Belge temin edilene kadar çalışanın tehlikeli işte görevlendirilmemesi yazılı talimatla kayda geçirilmelidir.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; işyerinizin tehlike sınıfı, yapılan işin tanımı ve mevcut belgeler somut sonucu belirlediğinden, denetim veya kaza sonrası süreçte hukuki destek alınması önem taşır.