Deniz uçaklarıyla yapılan ticari hava taşımacılığı, klasik havalimanı temelli işletmecilikten farklı bir izin mimarisine tabidir. SHY-DENİZ düzenlemesi, bu faaliyeti 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ve sivil havacılık idaresinin teşkilat mevzuatı çerçevesine oturtur. Farkı yaratan nokta, uçuş güvenliğinin yanında su alanının kullanımına ilişkin denizcilik ve çevre izinlerinin de devreye girmesidir.
İki Katmanlı İzin Yapısı
İşletmeci açısından süreç tek bir belgeyle tamamlanmaz. Bir yanda hava aracının ve operasyonun uygunluğuna ilişkin havacılık belgeleri, diğer yanda iniş–kalkış yapılacak su alanına ilişkin izinler bulunur. Bu iki katman farklı idarelerce yürütüldüğü için, birinin tamamlanması diğerinin kendiliğinden sonuçlanacağı anlamına gelmez. Uygulamada gecikmelerin çoğu, bu katmanların eşzamanlı yürütülmemesinden kaynaklanır.
Başvuru Dosyasında Aranan Temel Başlıklar
- Şirket yapısı, ortaklık ve yönetim bilgileri ile mali yeterlilik belgeleri
- Filodaki deniz uçaklarının tescil, uçuşa elverişlilik ve bakım organizasyonu bilgileri
- Uçuş ekibi lisansları ve deniz uçağı operasyonuna özgü eğitim kayıtları
- İşletme el kitapları, emniyet yönetim sistemi ve acil durum planı
- Kullanılacak su alanı için alınmış izinler ve varsa sigorta poliçeleri
Su Alanı Kullanımının Ayrı Riski
Deniz uçağı operasyonunda iniş–kalkış sahası, liman sahası, turizm ve çevre mevzuatı ile kesişir. Belirlenen sahanın koordinatları, mevsimsel kısıtlar, deniz trafiğiyle çakışma ve gürültü sınırlamaları, işletme ruhsatı verilmiş olsa dahi fiili uçuşu engelleyebilir. Bu nedenle saha izninin süresi ve yenilenme takvimi, ruhsat takviminden ayrı izlenmelidir.
Denetim, Askıya Alma ve İptal
Havacılık idaresinin denetimlerinde tespit edilen uygunsuzluklar kademeli sonuç doğurur: uyarı ve düzeltici faaliyet talebi, belirli operasyonların sınırlandırılması, yetkinin askıya alınması ve nihayet iptal. İşletme yönünden kritik olan, düzeltici faaliyet için verilen süre içinde kanıtlanabilir bir iyileştirme yapılması ve bunun yazılı olarak idareye sunulmasıdır. Askıya alma ya da iptal işlemleri idari işlem niteliğinde olduğundan, İdari Yargılama Usulü Kanunu çerçevesinde iptal davasına konu edilebilir; dava açma süresinin tebliğ tarihinden itibaren işlemeye başladığı unutulmamalıdır.
Yolcu ve Üçüncü Kişi Sorumluluğu
Deniz uçağı operasyonunda kaza ve zarar hâlinde taşıyıcının sorumluluğu, hava taşımacılığına ilişkin genel rejime tabidir. Sigorta teminatının kapsamı, su üzerindeki manevra ve yanaşma safhalarını da içerecek şekilde kontrol edilmelidir; teminat dışı bırakılan safhalar, kaza sonrası en sık tartışılan konudur.
Yukarıdaki çerçeve tanıtıcı niteliktedir; ruhsat başvurusu, denetim tutanağı veya yetki iptali gibi somut bir aşamada, dosyadaki belgeler üzerinden ayrıca hukuki değerlendirme yapılması önerilir.