Kimyasal maddelerle çalışmalarda sağlık ve güvenlik önlemlerine ilişkin yönetmelik, işyerinde bulunan kimyasalların envanterinden depolanmasına, etiketlenmesinden acil durum planlamasına kadar geniş bir alanı kapsar. Kanserojen maddelere özgü düzenlemeden farkı, buradaki yükümlülüklerin neredeyse her sektörde geçerli olmasıdır: temizlik ürünleri, boya, tiner ve laboratuvar kimyasalları da bu kapsamdadır.
Risk değerlendirmesi belge değil, süreçtir
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında hazırlanan risk değerlendirmesinin kimyasal bölümü, çoğu işyerinde şablon biçiminde doldurulur. Denetimde asıl sorulan ise şudur: değerlendirmede yazılan önlem sahada uygulanıyor mu? Havalandırma sisteminin varlığı ile çalışır durumda olması, göz duşunun montajı ile erişilebilir olması arasındaki fark, tutanağa doğrudan yansır.
Güvenlik bilgi formu zincirinin kopması
- Her kimyasal için güncel güvenlik bilgi formunun bulunması gerekir.
- Form tedarikçiden temin edilir; ancak eksikliğin sorumluluğu işverende doğar.
- Ürün değiştiğinde form güncellenmezse, verilen eğitim de geçerliliğini yitirir.
- Formdaki bilgiler ile depolama koşulları arasındaki çelişki, kusur değerlendirmesinde ağırlık taşır.
Depolama ve etiketleme: en görünür ihlaller
Denetimlerde en sık tespit edilen aykırılıklar teknik olmayan, gözle görülebilir hususlardır: kimyasalın orijinal ambalajından çıkarılıp içecek kabına aktarılması, birbiriyle tepkimeye girebilecek maddelerin yan yana depolanması, etiketin okunamaz hâle gelmesi ve dökülmelere karşı toplama düzeninin bulunmaması. Bu tespitler yalnızca idari para cezası doğurmakla kalmaz, bir kaza yaşandığında kusur oranını da doğrudan yükseltir.
Tutanak ve itiraz aşaması
Denetim sonucunda düzenlenen tutanak, sonraki tüm sürecin temelini oluşturur. İşverenin tutanağa katılmadığı hususları o anda yazılı olarak şerh etmesi gerekir; sonradan ileri sürülen itirazlar, tutanaktaki imza nedeniyle zayıflar. İdari para cezalarına karşı başvuru yolu ve süresi, cezanın dayanağına ve tebliğ evrakında gösterilen bildirime göre belirlenir; bu bilgi karar metninde yer almıyorsa, bu eksiklik de ayrıca ileri sürülebilir.
Kaza sonrası ayrı bir hat
Kimyasal kaynaklı bir olayda idari süreçle birlikte tazminat ve ceza soruşturması hatları da işlemeye başlar. Bu üç hat farklı hızda ilerler ve birinde verilen beyan diğerinde kullanılabilir. Bu nedenle olay sonrası hazırlanan iç rapor, savunma stratejisinden bağımsız düşünülmemelidir.
Kısa denetim listesi
- Kimyasal envanteri güncel mi ve form eşleşmesi tam mı?
- Depolama ayrımı ve havalandırma fiilen çalışıyor mu?
- Eğitim kayıtları maddeye özgü içerik barındırıyor mu?
- Acil durum planı, kimyasal dökülme senaryosunu içeriyor mu?
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; işyerinizdeki kimyasalların niteliğine göre yükümlülükler farklılaşabileceğinden, denetim öncesinde veya bir tutanak sonrasında hukuki destek almanız yararlı olur.