Titreşim, iş yerlerinde etkisi geç fark edilen risk etkenlerinden biridir. Çalışanların titreşimle ilgili risklerden korunmalarına dair yönetmelik, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun genel yükümlülüklerini titreşim özelinde somutlaştırır. Kırıcı, taşlama, motorlu el aletleri kullanan işlerde ve iş makinesi, forklift, kamyon operatörlüğünde bu düzenleme doğrudan uygulama alanı bulur.
El-Kol Titreşimi ile Bütün Vücut Titreşimi Ayrımı
Yönetmelik iki farklı maruziyet türünü ayırır. El-kol titreşimi, el aletleriyle çalışanlarda damar, sinir ve eklem sorunlarına yol açabilir. Bütün vücut titreşimi ise oturarak veya ayakta titreşimli platformda çalışanlarda özellikle bel bölgesine etki eder. Risk değerlendirmesinde bu ayrım yapılmadığında, alınan önlemler gerçek riski karşılamaz.
Ölçüm ve Değerlendirme Kaydı
- Maruziyetin hangi ölçüm veya kabul edilmiş veri kaynağına göre belirlendiği,
- Günlük maruziyet süresinin gerçek çalışma düzenine göre hesaplanması,
- Ekipmanın yaşı, bakım durumu ve titreşim sönümleme özelliğinin dikkate alınması,
- Ölçüm raporlarının tarih ve ekipman bilgisiyle birlikte saklanması.
Ölçüm sonuçları eylem değerini aştığında teknik ve organizasyonel önlem programı hazırlanması, sınır değeri aşan durumlarda ise maruziyetin derhal azaltılması beklenir. Bu iki eşiğin karıştırılması sık rastlanan bir uygulama hatasıdır.
Alınabilecek Önlemlerin Sırası
Öncelik, titreşimi kaynağında azaltmaktır: daha düşük titreşimli ekipman seçimi, bakım ve yalıtım. Bunun mümkün olmadığı hallerde çalışma süresinin bölünmesi, dönüşümlü çalışma ve dinlenme aralıkları devreye girer. Kişisel koruyucu ekipman, önlemler hiyerarşisinde son basamaktır ve tek başına yeterli sayılmaz.
Sağlık Gözetimi ve Erken Bulgu
Titreşime maruz kalan çalışanların sağlık gözetimine tabi tutulması, hem çalışanın korunması hem de sonraki uyuşmazlıklarda kayıt oluşturması bakımından önemlidir. Ellerde uyuşma, beyazlaşma, kavrama gücünde azalma veya süreklilik kazanmış bel ağrısı gibi şikayetlerin kaydedilmesi ve işyeri hekimine yönlendirilmesi gerekir.
Meslek Hastalığı İddiasında İspat Meselesi
Titreşime bağlı rahatsızlıkların meslek hastalığı sayılabilmesi için hastalık ile çalışma koşulu arasında nedensellik kurulması gerekir. Bu bağın kurulmasında işe giriş muayenesi ile periyodik muayene kayıtları, maruziyet ölçümleri ve görev tanımı belirleyicidir. İşe giriş muayenesinin hiç yapılmamış olması, önceden var olan bir rahatsızlığın ayrıştırılmasını imkânsız hale getirdiği için genellikle işveren aleyhine sonuç doğurur. Kurumca verilen meslek hastalığı kararına karşı ve tazminat talepleri bakımından ayrı süreçler işler; bunların birbirine karıştırılmaması gerekir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Devam eden bir sağlık şikayeti veya açılmış bir dosya varsa, ölçüm ve muayene kayıtları incelenerek en kısa sürede hukuki destek alınması yerinde olacaktır.