Bankaların Özkaynaklarına İlişkin Yönetmelik, bir bankanın taşıdığı riskleri karşılayacak sermayenin hangi kalemlerden oluştuğunu ve nelerin bu hesaptan indirileceğini belirler. Düzenleme teknik görünse de sonuçları doğrudan hukukidir: özkaynak hesabı, sermaye yeterliliğinin ve dolayısıyla bankaya uygulanabilecek denetim tedbirlerinin çıkış noktasıdır.
Özkaynağın Katmanlı Yapısı
Özkaynak, kalitesine göre katmanlara ayrılır. Zararı doğrudan ve sürekli biçimde karşılayabilen kalemler en üst katmanda yer alırken, belirli koşullarla sermaye niteliği kazanan araçlar alt katmanlarda değerlendirilir. Bir kalemin hangi katmana yazılacağı; sürekliliği, tasfiyede sıralaması ve bankanın tek taraflı tasarruf imkânı gibi ölçütlere bağlıdır. Bu nitelendirme, sermaye benzeri borçlanma araçlarının sözleşme metninin neden titizlikle kaleme alındığını açıklar.
İndirim Kalemleri: Sessiz Risk
Uygulamadaki tartışmaların önemli bölümü, özkaynaktan indirilmesi gereken kalemlerin geç fark edilmesinden kaynaklanır. Şerefiye ve maddi olmayan duran varlıklar, ertelenmiş vergi varlıklarının belirli bölümü, konsolide edilmeyen finansal ortaklıklardaki paylar ve bankanın kendi sermaye araçlarına dolaylı yatırımları bu başlıkta öne çıkar. Yanlış sınıflandırma, sonradan yapılan düzeltmeyle geriye dönük bir yeterlilik sorununa dönüşebilir.
Denetim ve Yaptırım Katmanı
- Raporlamanın gerçeğe uygun olmaması, düzeltme talebinin ötesinde idari yaptırım gündeme getirebilir.
- Sermaye yeterliliğindeki bozulma, faaliyet üzerinde kademeli tedbirler uygulanmasının hukuki dayanağını oluşturur.
- Yönetim kurulu üyeleri ve üst düzey yöneticiler bakımından özen yükümlülüğüne aykırılık iddiası doğabilir.
- Bağımsız denetim raporlarıyla iç raporlama arasındaki tutarsızlık, denetimde ilk incelenen noktalardandır.
Uyum Süreci Nasıl Kurulur
- Her sermaye aracı için nitelendirme gerekçesini yazılı bir değerlendirme notuna bağlayın.
- İndirim kalemlerini dönemsel olarak yeniden gözden geçirip değişikliğin nedenini kayda geçirin.
- Yönetim kurulu kararlarında, sermaye planlamasına ilişkin varsayımların dayanaklarını gösterin.
- Düzenleyici otoritenin görüş ve talimatlarını dosyada tarih sırasıyla saklayın.
İtiraz ve Yargı Yolu
Düzenleyici otoritenin tesis ettiği işlemler idari işlem niteliğindedir; bunlara karşı süresinde idari başvuru ve idari yargı yolu izlenir. Süre, kararın usulüne uygun tebliğiyle işlemeye başladığından tebligat tarihinin ve tebliğ belgesinin muhafazası büyük önem taşır. Teknik itirazın, hesaplamanın hangi aşamasında hangi kalem yönünden yapıldığı somut biçimde gösterilmelidir.
Yukarıdaki değerlendirme genel bilgi amacı taşır. Sermaye hesaplamasına ilişkin tebliğ ve düzenlemeler sık güncellendiğinden, işlem öncesinde yürürlükteki metnin ve ilgili otorite açıklamalarının kontrol edilmesi ve kurumsal hukuki destek alınması uygun olur.