Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği, işyerindeki tehlikelerin görsel, sesli veya ışıklı işaretlerle bildirilmesine ilişkin kuralları düzenler. İşaretleme çoğu zaman basit bir görsel düzenleme gibi görülür; oysa bir iş kazası sonrasında yapılan incelemede, uyarının varlığı ve niteliği kusur dağılımını doğrudan etkileyen unsurlardan biridir.
İşaretin İşlevi ve Sınırı
İşaretleme, riskin kendisini ortadan kaldırmaz; yalnızca bilinmesini sağlar. Bu nedenle mevzuatın mantığı bellidir: risk önce kaynağında giderilmeye çalışılır, giderilemeyen kısım için teknik ve idari tedbir alınır, işaret ise bu tedbirleri tamamlayan bir uyarı katmanıdır. Sadece tabela asarak yükümlülüğün yerine getirildiği savunması, bu sıralama nedeniyle tek başına yeterli görülmez.
Uygulamada Sık Görülen Eksiklikler
- İşaretin tehlike noktasına değil, uzak bir koridora yerleştirilmesi
- Zamanla solmuş, üzeri kapanmış veya sökülmüş işaretlerin yenilenmemesi
- Yabancı uyruklu çalışanların anlayacağı biçimde bilgilendirme yapılmaması
- Geçici işlerde ve bakım sırasında oluşan tehlikeler için işaretleme yapılmaması
- Acil çıkış ve yangın ekipmanı işaretlerinin depolama nedeniyle görünmez hâle gelmesi
Eğitim ve Bilgilendirme Bağlantısı
İşaretlerin anlamının çalışanlara açıklanması, işaretleme yükümlülüğünün ayrılmaz parçasıdır. Eğitim kayıtlarının, katılım imzalarının ve eğitim içeriğinin saklanması; kaza sonrasında yapılan incelemede işverenin özen yükümlülüğünü yerine getirdiğini gösteren en güçlü belgelerdendir.
Kaza Sonrası Süreçte Ne İnceleniyor
- Olay yerinde işaretlerin fiilen bulunup bulunmadığı tutanak ve fotoğraflarla tespit edilir.
- Risk değerlendirmesinde ilgili tehlikenin öngörülüp öngörülmediğine bakılır.
- Çalışana verilen eğitimin içeriği ve tarihi incelenir.
- Bilirkişi değerlendirmesinde işveren, çalışan ve varsa üçüncü kişilerin kusur oranı tartışılır.
- İdari para cezası süreci ile tazminat ve ceza yargılaması ayrı ayrı ilerler.
Denetime Hazırlık
İşyeri planı üzerinde işaretlerin konumunu gösteren bir kroki tutulması, periyodik kontrol formu oluşturulması ve değişiklik yapılan bölümlerde işaretlemenin güncellenmesi; hem denetimde hem de olası bir yargılamada tutarlı bir savunma zemini sağlar.
Bu açıklamalar genel niteliktedir. İş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri işyerinin tehlike sınıfına ve faaliyetine göre farklılaştığından, somut bir denetim veya kaza dosyasında yürürlükteki mevzuatın ve olay özelliklerinin birlikte değerlendirilmesi gerekir.