Yatırım kuruluşlarının kuruluş ve faaliyet esaslarını düzenleyen III-39.1 sayılı Tebliğ, sermaye piyasasında hangi faaliyetlerin izne bağlı olduğunu ve bu izinlerin hangi koşullarla verildiğini belirler. Yatırımcı açısından bu düzenlemenin en pratik sonucu şudur: parasını teslim ettiği kuruluşun yetkili olup olmadığı, sonradan doğacak hemen her hukuki sorunun cevabını değiştirir.
İzinli Faaliyet ile İzinsiz Faaliyet Ayrımı
Alım satıma aracılık, portföy aracılığı, yatırım danışmanlığı ve saklama gibi faaliyetler izne tabidir. İzin almadan bu faaliyetleri yürütmek Sermaye Piyasası Kanunu bakımından sonuç doğurur. Özellikle çevrimiçi platformlar üzerinden yürütülen işlemlerde, kuruluşun yurt dışında kurulu olması yetkisiz faaliyet olmadığı anlamına gelmez; belirleyici olan Türkiye’de yerleşiklere yönelik faaliyetin izne dayanıp dayanmadığıdır.
İşlem Öncesi Doğrulama Adımları
- Kuruluşun yetkili kuruluş listelerinde yer alıp almadığı kontrol edilir.
- İnternet sitesindeki unvan ile sözleşmedeki unvanın aynı olup olmadığına bakılır.
- Paranın gönderileceği hesabın, sözleşmedeki tüzel kişiye ait olup olmadığı doğrulanır.
- Sunulan risk bildirim formunun imzalı nüshası saklanır.
Uyarı Niteliğindeki Davranış Kalıpları
- Kâr vaadi içeren yönlendirmeler ve baskı altında hızlı karar istenmesi
- Para transferinin şahıs hesabına ya da üçüncü bir şirkete istenmesi
- Hesabın ekranda yüksek bakiye göstermesine rağmen para çekme talebinin geciktirilmesi
- Ek ödeme yapılmadıkça bakiyenin serbest bırakılmayacağının söylenmesi
Sorun Yaşandığında Dosyayı Kurmak
Zararın ispatı, çoğunlukla para hareketlerinin izlenebilirliğine dayanır. Banka dekontları, transfer açıklamaları, platform ekran görüntüleri ve yazışmalar tarih sırasıyla derlenmelidir. Bu belgeler yalnızca hukuki başvuru için değil, izinsiz faaliyet iddiasının düzenleyici kuruma bildirilmesi bakımından da gereklidir. Aynı anda cezai süreç ile alacak talebinin ayrı hatlar olarak yürütülmesi gerekebilir.
Merci Seçiminde Yapılan Hata
Uygulamada sık görülen yanlış, tüm taleplerin tek bir mercie yöneltilmesidir. Düzenleyici kuruma yapılan bildirim bireysel alacağı doğrudan tahsil etmez; buna karşılık ceza soruşturması, bireysel talep için önemli deliller ortaya çıkarabilir. Bu nedenle başvuruların sırası ve içeriği baştan planlanmalıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; işlem geçmişiniz, sözleşme metni ve karşı tarafın hukuki statüsü incelenmeden strateji belirlenmemeli, gecikmeden hukuki değerlendirme yaptırılmalıdır.