Varlığa dayalı menkul kıymet ile ipoteğe dayalı menkul kıymet, alacakların bir havuzda toplanıp bu havuzun nakit akışına dayalı kıymet ihraç edilmesi esasına dayanır. III-58.1 sayılı Tebliğ, bu ihraçların hangi yapılar üzerinden yapılacağını, teminat havuzunun niteliklerini ve ihraççının yükümlülüklerini düzenler. Yatırımcı açısından mesele, elindeki kıymetin arkasındaki alacakların gerçekten ayrılmış olup olmadığıdır.
Yapının Özü: Riskin Ayrıştırılması
Menkul kıymetleştirmenin amacı, kaynak kuruluşun genel iflas riski ile yatırımcının maruz kaldığı riski birbirinden ayırmaktır. Bu ayrım sağlanamazsa, kıymet aslında kaynak kuruluşun borcuna dönüşür ve yapının sunduğu koruma anlamsızlaşır. Bu nedenle ihraç belgelerinde varlıkların devrinin nasıl gerçekleştiği açıkça gösterilmelidir.
Fon Malvarlığının Ayrılığı
İhraca konu varlıklar, kurucunun malvarlığından ayrı tutulur ve ihraç edilen kıymetler itfa edilinceye kadar amacı dışında kullanılamaz, rehnedilemez, teminat gösterilemez. Kurucunun alacaklıları da kural olarak bu varlıklara başvuramaz. Yatırımcının kontrol etmesi gereken nokta, bu ayrılığın kayıtlara ve saklama düzenine fiilen yansıyıp yansımadığıdır.
Teminat Havuzunu Nasıl İzlemeli
- Havuzu oluşturan alacakların türü ve vade dağılımı.
- Tahsilat performansındaki bozulmayı gösteren dönemsel raporlar.
- Havuza yeni varlık eklenmesi veya değişim yapılması hâlinde bunun hangi koşulla yapıldığı.
- Erken itfa veya ödeme önceliğine ilişkin hükümlerin hangi sırayı öngördüğü.
Bu bilgiler ihraç belgesi ve dönemsel bildirimlerde yer alır. Yatırım kararının yalnızca getiri oranına bakılarak verilmesi, ödeme sırasında geride kalma riskini gizler.
Ödemeler Aksarsa İzlenecek Yol
- Ödeme planındaki sapmayı ve tutarını, bildirim tarihleriyle birlikte yazılı olarak tespit edin.
- İhraççıya ve varsa hizmet sağlayıcıya yazılı bilgi talebi yöneltin.
- Kamuyu aydınlatma bildirimlerini kronolojik olarak arşivleyin.
- Bildirimlerde eksiklik veya gerçeğe aykırılık şüphesi varsa düzenleyici otoriteye başvuruyu değerlendirin.
Menkul kıymetleştirme yapıları belgeye dayalı ve teknik yapılardır; iki ihraç birbirine benzese de ödeme öncelikleri tamamen farklı olabilir. Somut bir ihraçla ilgili karar vermeden önce ihraç belgelerinin sermaye piyasası hukuku bilen bir hukukçu tarafından incelenmesi tavsiye edilir.