Üniversite bünyesinde kurulan deneysel tıp uygulama ve araştırma merkezlerine ilişkin yönetmelikler, merkezin amacını, organlarını ve çalışma usulünü belirler. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Deneysel Tıp Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği de bu tür bir düzenlemedir. Metnin hukuki önemi, akademik bir örgütlenme şemasından ibaret olmamasında; deney hayvanları, laboratuvar güvenliği ve araştırma etiği alanlarında somut sorumluluk doğurmasındadır.
Yönetmelik Metninde Öncelikle Okunacak Başlıklar
Bu tip yönetmelikler tipik olarak amaç, kapsam, tanımlar, faaliyet alanları, yönetim organları ve personel maddelerinden oluşur. Uygulamada asıl belirleyici olan iki başlık vardır: merkezin faaliyet alanları ve müdürün görev ve yetkileri. Bir işlemin merkez adına yapılıp yapılamayacağı, ilk maddeden; kimin imzasıyla yapılacağı ise ikincisinden çıkar.
Araştırma Başlamadan Önceki Ön Koşullar
- Çalışmanın niteliğine göre yetkili etik kurul onayının alınmış olması
- Deney hayvanı kullanılacaksa hayvan deneyleri yerel etik kurulu iznine ilişkin belgelendirme
- Araştırmacıların gerekli eğitim ve sertifikasyona sahip olması
- Fon veya destek sözleşmesindeki yükümlülüklerin merkez usulüyle uyumlu olması
Onay olmadan başlayan çalışmanın sonucu
Gerekli izinler alınmadan yürütülen bir çalışma yalnızca yayımlanamamakla kalmaz; ilgili akademik personel bakımından disiplin sorumluluğu, kurum bakımından ise idari sorumluluk gündeme gelebilir. Bu nedenle izin tarihlerinin çalışma başlangıç tarihinden önce olması, dosyada mutlaka görünür kılınmalıdır.
Merkez Kararlarına Karşı Başvuru
Merkez yönetim kurulu ya da müdürlük tarafından alınan; laboratuvar kullanımının kısıtlanması, proje başvurusunun reddi veya cihaz tahsisinin geri alınması gibi kararlar, ilgilinin hukuki durumunu etkiler. Bu kararlar üniversite iç hiyerarşisi içinde itiraza, sonrasında ise idari yargı denetimine konu olabilir. Başvuruda en sık düşülen hata, kararın yazılı ve gerekçeli örneğini istemeden süre geçirmektir; sözlü bildirimle yetinmek ispat ve süre bakımından zayıf bir konum yaratır.
Veri, Numune ve Fikri Ürün
Merkezde üretilen verinin, numunenin ve çıktının kime ait olduğu çoğu zaman ihtilaf konusudur. İnsan kaynaklı veri işleniyorsa kişisel verilerin korunması mevzuatının sağlık verilerine ilişkin ağırlaştırılmış rejimi devreye girer; araştırmacı ile kurum arasındaki hak paylaşımı ise proje sözleşmesi ve üniversite düzenlemeleriyle belirlenir. Bu noktaların çalışma başlamadan yazılı hâle getirilmesi, sonradan doğacak uyuşmazlıkların büyük kısmını ortadan kaldırır.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel çerçeveyi anlatmakta olup, her merkezin kendi yönetmelik metni ve üniversitenin iç düzenlemeleri belirleyicidir; somut bir başvuru veya uyuşmazlıkta ilgili metinlerin birlikte incelenmesi gerekir.