Bankaların İç Sistemleri ve İçsel Sermaye Yeterliliği Değerlendirme Süreci Hakkında Yönetmelik, bankalarda iç kontrol, iç denetim ve risk yönetimi işlevlerinin nasıl kurulacağını ve bankanın maruz kaldığı riskleri karşılayacak sermayeyi kendi iç değerlendirmesiyle nasıl belirleyeceğini düzenler. Düzenlemenin özü, sermaye yeterliliğini yalnızca yasal orana bırakmayıp bankanın kendi risk profiline göre değerlendirmesini zorunlu kılmasıdır.
Üç İşlevin Birbirinden Ayrılması
İç kontrol, risk yönetimi ve iç denetim birbirinin yerine geçen işlevler değildir. İç kontrol günlük süreçlere gömülüdür; risk yönetimi riskin ölçülmesi ve limitlerle sınırlanmasıyla ilgilenir; iç denetim ise bu iki yapının işleyip işlemediğini bağımsız olarak denetler. Uygulamadaki en yaygın yapısal kusur, iç denetimin denetlediği birime raporlaması ya da aynı ekibin iki işlevi birlikte yürütmesidir; bu durum bağımsızlığı doğrudan zedeler.
Yönetim Kurulunun Devredilemeyen Sorumluluğu
İç sistemlerin kurulması ve etkinliğinin gözetimi yönetim kurulunun sorumluluğundadır ve bu sorumluluk icraya devredilerek ortadan kaldırılamaz. Kurulun beklenen davranışı;
- risk iştahını yazılı ve ölçülebilir biçimde belirlemek,
- iç denetim raporlarını gündeme alıp karara bağlamak,
- tespit edilen bulgular için aksiyon ve sorumlu ataması yapmak,
- alınan kararların uygulanmasını izlemektir.
İSEDES: Sermayeyi Riske Göre Okumak
İçsel sermaye yeterliliği değerlendirme süreci, yasal sermaye hesabında yeterince yansımayan riskleri de kapsar. Yoğunlaşma riski, faiz oranı riski, itibar ve operasyonel riskler bu kapsamda değerlendirilir. Sürecin inandırıcılığı büyük ölçüde senaryo ve stres testi varsayımlarının gerçekçiliğine bağlıdır; iyimser varsayımlarla üretilen bir rapor, denetimde ilk sorgulanan başlık olur.
Denetim Bulgusu Geldiğinde İzlenecek Yol
Düzenleyici otoritenin tespitleri karşısında yanıtın süresinde, bulgu bazlı ve kanıtlanabilir olması gerekir. Genel taahhüt cümleleri yerine, hangi kontrolün ne zaman devreye alındığının belgeyle gösterilmesi beklenir. Yaptırım niteliğindeki işlemler bakımından ise başvuru ve dava süreleri işlemin tebliği ile başladığından, tebliğ tarihi ilk kaydedilmesi gereken bilgidir.
Belgeleme Kültürü
Politika ve prosedürlerin güncel tutulması, komite toplantı tutanaklarının gerekçeli yazılması ve bulgu takip listelerinin canlı tutulması; hem denetimde hem de sorumluluk tartışmalarında bankanın konumunu belirleyen unsurlardır.
Bu metin genel bilgilendirme niteliğindedir. Denetim yazışmaları ve yaptırım süreçlerinde atılacak adımlar bankanın somut bulgularına göre şekillendiğinden, dosyaya özgü hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.