Geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamaları, sağlık hukuku içinde ayrı bir izin ve denetim rejimine tabidir. Bir üniversite bünyesinde akupunktur ve tamamlayıcı tıp alanında kurulan uygulama ve araştırma merkezi, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu çerçevesinde faaliyet gösterirken sağlık mevzuatının uygulama kısıtlarını da birlikte gözetmek zorundadır.
İki Katmanlı Mevzuat İlişkisi
Merkezin kuruluşu ve organları yükseköğretim mevzuatına dayanır; buna karşılık uygulamanın kimler tarafından, hangi eğitim ve sertifikasyonla ve hangi mekân şartlarında yapılabileceği sağlık mevzuatının konusudur. Bu iki katmandan birinin eksik kalması, faaliyetin akademik olarak meşru ama uygulama yönünden sakat sayılmasına yol açabilir.
Merkezin Tipik Faaliyet Başlıkları
- Alanla ilgili bilimsel araştırma ve yayın faaliyetleri yürütmek
- İlgili meslek mensuplarına yönelik eğitim ve sertifika programları düzenlemek
- Yetkili birimlerle iş birliği içinde uygulama hizmeti sunulmasına katkı vermek
- Kamuoyunu bilgilendirici bilimsel etkinlikler organize etmek
Aydınlatılmış Onam ve Kayıt Düzeni
Tamamlayıcı tıp uygulamalarında hastanın aydınlatılması, uygulamanın beklenen etkisi kadar sınırlarını ve alternatiflerini de kapsamalıdır. Onam metninin genel ve soyut ifadelerle hazırlanması, sonradan doğacak tartışmalarda yeterli sayılmayabilir. Uygulama kayıtlarının tarih, uygulayıcı ve seans bilgisi ile düzenli tutulması, hem denetim hem olası tazminat tartışması bakımından belirleyicidir.
Tanıtım ve Beyan Sınırı
Sağlık alanında tedavi vaadi içeren, sonuç garantisi izlenimi veren veya bilimsel dayanağı gösterilmeyen tanıtımlar mevzuatça kısıtlanmıştır. Merkezin bilgilendirme faaliyetleri, bilimsel içerik ile tanıtım arasındaki sınırı gözeterek planlanmalı; hasta yönlendirmesine dönüşen ifadelerden kaçınılmalıdır.
Veri Koruma Boyutu
Uygulamaya ilişkin kayıtlar 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu anlamında özel nitelikli sağlık verisi içerir. Araştırma amacıyla veri kullanılacaksa, veri en aza indirilmeli, saklama süresi belirlenmeli ve anonimleştirme imkânı önceden değerlendirilmelidir. Etik kurul onayı ile veri işleme hukuka uygunluk sebebi birbirinin yerine geçmez; ikisi ayrı ayrı sağlanmalıdır.
Sorumluluk Doğuran Tipik Hâller
- Yetki belgesi bulunmayan kişinin uygulama yapması
- Onam metninin uygulamanın kapsamını yansıtmaması
- Komplikasyon gelişiminde kayıt tutulmaması ve sevk sürecinin belgelenmemesi
- Araştırma verisinin onay kapsamı dışında başka bir çalışmada kullanılması
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Sağlık uygulamalarına ilişkin izin ve sertifikasyon şartları güncellenebildiğinden, faaliyet planlanmadan önce yürürlükteki düzenlemeler ve kurum içi prosedürler birlikte gözden geçirilmelidir.