Döner sermaye işletmeleri, üniversitelerin eğitim ve araştırma faaliyetleriyle bağlantılı olarak yürüttükleri hizmetlerden gelir elde etmesini ve bu gelirin belirli kurallar içinde kullanılmasını sağlayan yapılardır. Haliç Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği gibi düzenlemeler; işletmenin faaliyet alanını, yönetimini, harcama usullerini ve gelir dağıtımını belirler. Bu yönetmelikler mali disiplinle doğrudan bağlantılı olduğu için denetim sırasında en çok tartışılan metinlerdendir.
Faaliyet Alanının Sınırı
Döner sermaye işletmesi, üniversitenin asli görevlerini aksatmayacak ve yönetmelikte sayılan alanlarla sınırlı biçimde faaliyet gösterebilir. Yönetmelikte yer almayan bir hizmetin döner sermaye üzerinden yürütülmesi, işlemin dayanaksız kalmasına ve ilgili tutarların kamu zararı olarak nitelendirilmesine yol açabilir.
Harcama Yetkisi ve İmza Zinciri
Mali işlemlerde en kritik nokta, harcama yetkilisinin kim olduğu ve gerçekleştirme görevlisiyle arasındaki görev ayrımıdır. Kontrol edilmesi gereken hususlar:
- Harcama talimatının yetkili tarafından verilip verilmediği
- Ödeme emri belgesine bağlanan kanıtlayıcı belgelerin tamlığı
- Yetki devri yapılmışsa devrin yazılı ve sınırları belirli olması
- Ön mali kontrol gereken tutarlarda kontrolün yapılmış olması
Gelir Dağıtımından Doğan Uyuşmazlıklar
Döner sermaye ek ödemelerinin hesaplanma biçimi, akademik ve idari personel açısından sık uyuşmazlık kaynağıdır. Eksik ya da hiç ödenmediği ileri sürülen ek ödeme talepleri, personelin statüsüne göre farklı yargı kollarında görülür: kamu görevlisi statüsündekiler bakımından idari yargı, iş sözleşmesiyle çalışanlar bakımından iş mahkemeleri gündeme gelir. Görevli yargı yolunun baştan yanlış belirlenmesi, esasa hiç girilmeden dosyanın reddine ve zaman kaybına neden olur.
Sorumluluk Boyutu
Mevzuata aykırı harcama tespit edildiğinde, sorumluluk kurumsal olmakla kalmaz; harcama yetkilisi, gerçekleştirme görevlisi ve muhasebe yetkilisi bakımından kişisel mali sorumluluk gündeme gelebilir. Kastın ya da ihmalin varlığı hâlinde ayrıca ceza soruşturması yürütülmesi de mümkündür. Bu nedenle her ödemede belgeye dayalı iz bırakmak, sonradan yapılacak savunmanın tek güvenilir dayanağıdır.
Kurum İçi Kontrol Önerileri
- Yönetmelikteki faaliyet alanı maddesini yıllık iş planıyla karşılaştırın.
- Yetki devri belgelerini güncel tutun ve görev değişikliklerinde yenileyin.
- Ek ödeme hesaplamalarını kişi bazında yazılı gerekçeyle belgelendirin.
- Denetim raporlarındaki bulguları tekrar etmemek için süreç düzeltmesi yapın.
Yukarıdaki değerlendirme genel niteliktedir. Döner sermaye mevzuatı hem üniversiteye özgü yönetmelikler hem de genel mali mevzuatla birlikte uygulandığından, somut işlem için ayrıntılı inceleme yapılması gerekir.