Enerji iletim hatlarında yapılan kamulaştırmalar, çoğu zaman mülkiyetin tamamının devrini değil, taşınmaz üzerinde bir kullanım kısıtı kurulmasını amaçlar. 203 sayılı Karar da bir enerji iletim hattı projesi kapsamında bazı taşınmazların acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Bu rehber, irtifak niteliğindeki kamulaştırmanın malike etkisini ele alır.
Mülkiyet Sizde Kalır, Kullanım Sınırlanır
İrtifak kamulaştırmasında tapu malikin adına kalmaya devam eder; ancak taşınmazın hat güzergâhına denk gelen bölümünde belirli kullanımlar kısıtlanır. Direk yerlerinin isabet ettiği alan ile hattın havadan geçtiği koridor, bu yönden farklı sonuçlar doğurur. Direk temelinin bulunduğu kısım fiilen kullanılamaz hale gelirken, koridor boyunca yükseklik ve yapılaşma sınırlamaları gündeme gelir.
Bedelin Belirlenmesinde Öne Çıkan Ölçüt
Buradaki bedel, taşınmazın tamamının değeri değil, kısıtlamanın taşınmazın değerinde yol açtığı azalmadır. Bu yüzden değerlendirmede şu unsurlar öne çıkar:
- Hattın taşınmazın hangi bölümünden ve hangi genişlikte geçtiği.
- Kısıtlamanın tarımsal faaliyeti, sulama düzenini veya makine kullanımını etkileyip etkilemediği.
- Taşınmazın imar durumu varsa yapılaşma hakkının ne ölçüde daraldığı.
- Direk yerlerinin sayısı ve parseldeki konumu.
Tarımsal Arazilerde Sık Görülen Zararlar
Hat çekimi sırasında yapılan geçişler nedeniyle ekili ürünlerde, meyve ağaçlarında ve sulama hatlarında zarar meydana gelebilir. Bu zararlar, irtifak bedelinden ayrı bir kalem olarak gündeme gelir. Zararın ispatı için çalışma öncesi ve sonrasına ait tarihli görüntülerin, ekim beyanlarının ve varsa tespit tutanaklarının saklanması gerekir.
Keşif ve İtiraz Sürecinde Yapılacaklar
- Hat güzergâhını gösteren krokinin bir örneğini dosyadan temin edin.
- Direk yerlerini ve koridorun sınırlarını arazide fiilen tespit ettirin.
- Bilirkişi raporunda kısıtlama oranının hangi gerekçeyle belirlendiğini inceleyin.
- Rapora itirazınızı, teknik verilerle somutlaştırarak süresinde sunun.
Sonrasında Ortaya Çıkabilecek Sorunlar
İrtifak kurulduktan sonra taşınmazın satışı, ipotek verilmesi veya üzerinde yapı yapılması aşamalarında kısıtlama yeniden gündeme gelir. Bu nedenle tapu kaydına işlenen şerhin kapsamının açık ve anlaşılır olması, ileride doğacak tartışmaları önler.
Yukarıdaki bilgiler genel açıklama niteliğindedir; irtifak bedeline ilişkin değerlendirmeler teknik veriye dayandığından, somut dosyada hukuki ve teknik desteğin birlikte alınması yerinde olur.