Akreditasyon kullanım ücreti/payına ilişkin düzenleme, akredite kuruluşların uygunluk değerlendirme faaliyetlerinden elde ettikleri gelir üzerinden hesaplanan bir mali yükümlülüğü konu alır. Bu yükümlülüğün miktarı kadar, nasıl hesaplandığı ve buna nasıl itiraz edileceği de uygulamada sorun üretir. Aşağıda, tahakkuk sürecine ilişkin itiraz stratejisi ele alınmaktadır.
Uyuşmazlığın Kaynağı Genellikle Matrahtır
Ödeme uyuşmazlıklarında tartışma nadiren oranın kendisi üzerinedir; asıl mesele hangi gelirin hesaba dâhil edileceğidir. Sıkça tartışma konusu olan kalemler:
- Akreditasyon kapsamı dışında kalan hizmetlerden elde edilen gelirin matraha dâhil edilip edilmeyeceği.
- Yurt dışında verilen hizmetlerin durumu.
- İptal edilen, iade edilen veya tahsil edilemeyen faturaların düşülüp düşülmeyeceği.
- Alt yüklenici aracılığıyla yürütülen işlerde gelirin hangi kuruluşa yazılacağı.
Bu nedenle itiraz dilekçesi hazırlanırken önce beyanın dayandığı gelir tablosu kalem kalem ayrıştırılmalıdır.
İtiraz Dosyasının Kurulması
Kuruma yapılacak başvuruda, iddianın muhasebe kayıtlarıyla desteklenmesi gerekir. Dosyaya konulması gerekenler: ilgili döneme ait gelir tablosu, akreditasyon kapsam belgesi, kapsam dışı hizmetleri gösteren fatura listesi ve varsa iade/iptal belgeleri. Kapsam belgesi ile fatura açıklamalarının birbirini doğrulaması, itirazın en güçlü yanını oluşturur; açıklaması muğlak faturalar ise aleyhe yorumlanır.
Süre ve Doğru Mercii Belirleme
Mali yükümlülüğe ilişkin bildirimlerde, önce kuruma yapılacak itiraz ile idari yargı yolu arasındaki ilişki dikkatle kurulmalıdır. Kuruma yapılan bir başvurunun her hâlde dava süresini durduracağı varsayımı hatalıdır ve pratikte hak kaybının başlıca nedenidir. Bu nedenle:
- Bildirimin tebliğ tarihi belgeyle sabitlenir.
- Kurum içi itiraz yapılırken idari yargı süresi ayrıca takvime işlenir.
- Ödeme yapılacaksa, ihtirazi kayıt konulup konulmayacağı önceden değerlendirilir.
- Yanlış mercie başvuru riskini azaltmak için bildirim metnindeki başvuru yolu açıklaması esas alınır.
Ödemenin Geciktirilmesinin Sonuçları
Ücretin ödenmemesi, yalnızca gecikme faizi doğurmakla kalmaz; akreditasyon statüsünün askıya alınması gibi faaliyeti doğrudan etkileyen sonuçlara da yol açabilir. Bu ihtimal karşısında, itiraz sürecinin işletilmesiyle ödemenin yönetilmesi ayrı ayrı planlanmalıdır. İhtirazi kayıtla ödeme, faaliyeti sürdürürken itiraz hakkını koruma imkânı sağlayabilir.
Kayıt Disiplini ile Önleme
Bu tür uyuşmazlıkların büyük bölümü, gelir kalemlerinin baştan akredite/akredite olmayan ayrımıyla muhasebeleştirilmemesinden doğar. Fatura açıklamalarında hizmetin kapsamının belirtilmesi ve kapsam değişikliklerinin tarihiyle kaydedilmesi, sonraki dönem beyanlarını da güvenceye alır.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır; tebliğin uygulandığı dönem ve kuruluşunuzun kapsam belgesi sonucu doğrudan etkilediğinden, elinizdeki tahakkuk bildirimiyle birlikte hukuki değerlendirme almanız önerilir.