Uluslararası ilişkiler alanında çalışan üniversite merkezleri, yurt dışı kurumlarla ortak proje, değişim ve yayın faaliyeti yürütür. Marmara Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği, böyle bir merkezin amacını ve organlarını düzenler. Aşağıda, bu tür faaliyetlerin doğurduğu hukuki başlıklar ele alınmıştır.
İşbirliği Protokolü Bir Sözleşmedir
Uygulamada yurt dışı kurumlarla imzalanan mutabakat metinleri çoğu kez sembolik sayılır. Oysa metin, taraflara somut edim yüklüyorsa bağlayıcı bir sözleşme niteliği kazanır. Bu nedenle imzadan önce en az şu başlıkların açıklığa kavuşturulması gerekir:
- Uygulanacak hukuk ve uyuşmazlık çözüm yeri
- Metnin bağlayıcı mı yoksa niyet beyanı mı olduğu
- Mali yükümlülüğün hangi bütçeden karşılanacağı
- Fesih ve süre uzatma usulü
- Metnin hangi dildeki nüshasının esas alınacağı
Çeviri farkı, uluslararası protokollerde en sık gözden kaçan risktir; iki dilli metinlerde hangi nüshanın üstün tutulacağı yazılmazsa yorum uyuşmazlığı kaçınılmaz olur.
Sınır Ötesi Veri Aktarımı
Ortak araştırmalarda anket, mülakat veya öğrenci verisinin yurt dışındaki ortakla paylaşılması, 6698 sayılı Kanun kapsamında yurt dışına veri aktarımı sayılır. Bu aktarımın ayrı bir hukuki dayanağa oturması ve katılımcıların bu konuda bilgilendirilmiş olması gerekir. Avrupa'daki ortak kurumun kendi mevzuatından doğan talepleri de sözleşmeye yansıtılmalıdır; iki rejimin çakıştığı noktada uygulanacak standart baştan belirlenmelidir.
Yabancı Uyruklu Araştırmacı ve Öğrenciler
Merkez faaliyetlerine katılacak yabancı uyruklular bakımından çalışma ve ikamet izni süreçleri, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu ile ilgili mevzuat çerçevesinde yürütülür. Davetin akademik nitelikte olması, izin gerekliliğini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. İzinsiz çalıştırma, hem yabancı hem kurum bakımından idari yaptırım riski doğurur.
Fikri Haklar ve Yayın Sırası
Ortak yürütülen çalışmalarda telif ve yazarlık sırası uyuşmazlıkları sıklıkla proje bitiminde patlak verir. Eser üzerindeki mali hakların devri yazılı şekil şartına tabidir; sözlü mutabakat sonradan ispatlanamaz. Veri setinin kimde kalacağı ve tekrar kullanım hakkı da protokolde ayrıca düzenlenmelidir.
İmza Öncesi Kontrol Sırası
- Karşı kurumun temsile yetkili organını ve imza yetkisini teyit edin.
- Kurum içi onay mekanizmasını (senato/yönetim kurulu) tamamlayın.
- Mali taahhüt varsa bütçe kaydını önceden oluşturun.
- Metnin son hâlini iki dilde karşılaştırmalı okuyun.
- Sona erme hâlinde verilerin ve materyalin akıbetini yazın.
Buradaki değerlendirmeler genel çerçeveye ilişkindir. İmzalanacak somut bir protokolde risk dağılımı metnin lafzına göre belirlenir; taslak üzerinde hukuki inceleme yapılmadan imza aşamasına geçilmemesi önerilir.