2020 yılı yatırım programının kabulü ve uygulanmasına dair düzenleme, kamu yatırımlarının hangi proje üzerinden, hangi ödenekle ve hangi usulle yürütüleceğini belirleyen çerçeve niteliğindedir. Bu tür kararlar vatandaşa uzak görünse de, kamu projesinde yüklenici, alt yüklenici veya taşınmazı projeden etkilenen kişi konumunda olanlar için doğrudan sonuç doğurur.
Yatırım Programı Bir İdari Çerçevedir
Yatırım programı, projelerin numarası, adı, karakteristiği ve yıl içindeki ödeneğini gösteren bir plan aracıdır. Programda yer almayan ya da karakteristiği farklı görünen bir iş için harcama yapılması, idare bakımından ciddi bir sorumluluk konusu olur. Yüklenici açısından ise sonuç şudur: sözleşmeye bağlanan işin programdaki proje ile örtüşüp örtüşmediği, ödemenin akıbetini etkileyebilir.
Ödenek Yetersizliği ve İşin Süresi
Uygulamada en çok tartışılan başlık, yıl içindeki ödeneğin işin gerçekleşme hızına yetmemesidir. Bu durumda iş programı revize edilir, ödemeler ötelenir ve süre uzatımı gündeme gelir. Yüklenicinin burada yapması gereken, gecikmenin kaynağını yazılı hâle getirmektir:
- Hakediş ve ödeme taleplerinin tarihleri ile idarenin yanıtları
- Ödenek yetersizliğine ya da tahsisin beklenmesine ilişkin idare yazıları
- Süre uzatımı talebi ve buna ilişkin kararlar
- Şantiyede duran işin fiilî durumunu gösteren tutanaklar
Yazılı bildirim yapılmazsa
Gecikmenin idareden kaynaklandığı sonradan sözlü olarak anlatılamaz. Zamanında yapılmayan bildirim, gecikme cezası ve fesih tartışmalarında yüklenicinin aleyhine yorumlanır.
Proje Değişikliği, İş Artışı ve Revizyon
Yatırım programına dayalı işlerde proje kapsamının büyümesi ya da iş artışı, sözleşmenin ve ilgili mevzuatın sınırları içinde ele alınır. Sözleşmesel dayanağı kurulmadan yapılan ilave işler için ödeme almak zorlaşır. Bu nedenle sahada ortaya çıkan ihtiyaç, önce yazışmaya, sonra imalata dönüşmelidir.
Uyuşmazlık Çıktığında Hangi Yol
Programa ilişkin idari işlem ve kararlar ile sözleşmenin uygulanmasından doğan alacak uyuşmazlıkları farklı yollarda ilerler. Ödeme talebinin reddi, kabulün yapılmaması veya teminatın iade edilmemesi gibi konularda hangi yola başvurulacağı, işin niteliği ve sözleşme hükümleriyle belirlenir. Yanlış yol seçimi hem zaman hem de süre kaybı yaratır.
Yukarıdaki değerlendirme genel niteliktedir. Kamu yatırım projelerinde her sözleşmenin şartnamesi ve idarenin yazışma geçmişi farklı olduğundan, hak talebinden önce dosyanın belge düzeyinde incelenmesinde yarar vardır.