Girişimcilik merkezleri, üniversite bünyesinde üretilen bilginin ticari değere dönüşmesini destekler. Boğaziçi Üniversitesi Girişimcilik Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği de merkezin amacını, organlarını ve faaliyet alanını belirler. Ancak girişimcilik faaliyetinin en tartışmalı yanı yönetmelik metninde değil, ortaya çıkan fikri ürünün ve kurulan şirketin hukuki durumunda gizlidir.
Üniversite Bünyesinde Doğan Fikri Ürün Kime Aittir?
Bir buluşun, yazılımın ya da tasarımın hak sahipliği, kimin tarafından, hangi görev kapsamında ve hangi imkânlar kullanılarak ortaya çıkarıldığına bağlıdır. Öğretim elemanının görevini yaparken gerçekleştirdiği çalışmalarla, tamamen kişisel imkânlarla yürüttüğü çalışmaların hukuki rejimi aynı değildir. Buna ek olarak öğrencinin, bursiyerin veya proje personelinin katkısı ayrı değerlendirilir. Bu noktaların proje başlangıcında yazılı olarak belirlenmemesi, ticarileşme aşamasında ortaklık kavgasına dönüşür.
Merkezin Rolü: Destek mi, Ortaklık mı?
- Danışmanlık ve eğitim: girişimciye yol gösterir, hak doğurmaz.
- Mekân ve altyapı sağlama: kullanım koşulları sözleşmeyle belirlenmelidir.
- Proje ortaklığı: üniversitenin çıktı üzerinde hak talebi doğurabilecek en güçlü ilişki biçimidir.
Girişimcinin merkezden hangi düzeyde destek aldığını belgelemesi, ileride hak sahipliği tartışması çıktığında en somut dayanaktır.
Şirket Kurulurken Gözden Kaçan Noktalar
Akademik kökenli girişimlerde şirket kuruluşu genellikle teknik hazırlıktan sonra düşünülür. Oysa pay dağılımı, katkı oranları ve ayrılan ortağın payının ne olacağı en baştan kararlaştırılmalıdır. Kurucular arasında yapılan yazılı bir düzenleme, sonraki yatırım turlarında da aranan ilk belgelerdendir. Ayrıca kamu görevlisi statüsündeki kişilerin ticari faaliyetine ilişkin sınırlamalar, kuruluş kararından önce kontrol edilmelidir.
Gizlilik ve Erken Açıklama Riski
Bir buluşun yarışma, sunum ya da yayın yoluyla kamuya açıklanması, patentlenebilirlik bakımından geri dönüşü olmayan sonuçlar doğurabilir. Girişimcilik merkezlerinin düzenlediği demo günleri ve sunumlar bu riski taşır. Sunum öncesinde gizlilik sözleşmesi imzalanması ve açıklanacak teknik ayrıntının sınırlanması basit ama etkili bir önlemdir.
Girişimci İçin Sıralı Adımlar
- Fikri ürünün doğduğu ortamı ve kullanılan kaynakları yazılı olarak kayıt altına alın.
- Ekip üyelerinin katkısını gösteren bir belge tutun.
- Merkez ile ilişkinizin türünü sözleşmeye bağlayın.
- Kamuya açıklama takvimini fikri mülkiyet başvuru takvimiyle uyumlu kurun.
Bu metin genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Fikri mülkiyet ve ortaklık ilişkileri her girişimde farklı şekillendiğinden, kuruluş öncesinde hukuki danışmanlık alınması önerilir.