Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı bünyesinde kurulan bilim kurulları, sağlık araştırmalarının bilimsel değerlendirmesini yapan yapılardır. Bu kurulların kararları; proje desteklenmesi, yayın onayı ve araştırmacı görevlendirmesi gibi doğrudan kişi ve kurum haklarını etkileyen sonuçlar doğurur. Dolayısıyla kararların usulüne ve gerekçesine ilişkin denetim, uygulamada belirleyici hâle gelir.
Kurul Kararı Hangi Hâllerde Sakat Olur?
- Toplantı yeter sayısının sağlanmadan karar alınması.
- Çıkar çatışması bulunan üyenin oylamaya katılması.
- Kararın hiç gerekçelendirilmemesi ya da matbu bir cümleyle geçiştirilmesi.
- Değerlendirme kriterlerinin başvuru sahibine önceden duyurulmamış olması.
Bu sakatlıklar, kararın esasen doğru olması hâlinde bile iptal sebebi olarak tartışılır; çünkü idari işlemde şekil ve usul, keyfiliği önlemenin başlıca aracıdır.
Araştırma Etiği ile Bilimsel Değerlendirmenin Ayrımı
Bilim kurulunun bilimsel yeterlilik değerlendirmesi ile etik kurulun insan veya hayvan üzerinde araştırma iznine ilişkin değerlendirmesi farklı süreçlerdir. İnsan üzerinde yapılacak çalışmalarda gönüllü onamı, riskin bildirimi ve verilerin işlenmesi bakımından ayrı bir izin zinciri işler. Bilim kurulundan olumlu görüş almak, etik izin eksikliğini gidermez; ikisi birbirinin yerine geçmez.
Katılımcı Verisi ve Biyolojik Materyal
Sağlık verisi, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu bakımından özel nitelikli veridir. Araştırma kapsamında toplanan verinin anonimleştirilme yöntemi, saklama süresi ve proje bittikten sonraki akıbeti onam metninde açıkça yazılmalıdır. Biyolojik materyalin ileride başka bir çalışmada kullanılması planlanıyorsa, bunun için genel değil ayrıca bilgilendirilmiş bir onam gerekir.
Olumsuz Karara Karşı İzlenecek Yol
- Kararın yazılı ve gerekçeli örneğini talep edin; gerekçe yoksa bu husus başvurunun temeli olur.
- Yönetmelikte öngörülmüş bir yeniden değerlendirme mekanizması varsa önce onu tüketin.
- Kurum içi başvurudan sonuç alınamazsa 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu kapsamında iptal davası yolunu değerlendirin.
- Değerlendirme raporlarına erişim için bilgi edinme mevzuatına dayalı başvuru yapılabilir; ticari sır ve kişisel veri istisnaları gözetilir.
Kurum Tarafında Önleyici Uygulamalar
Değerlendirme kriterlerinin puan tablosu hâlinde önceden yayımlanması, üyelerin her dosya için çıkar çatışması beyanı imzalaması ve toplantı tutanaklarının karşı oy gerekçeleriyle birlikte tutulması, sonradan açılacak davaların çoğunu daha başlamadan sonuçsuz bırakır.
Bu yazı genel bilgilendirme sunar. Araştırma projenizin niteliği, kurumun kendi yönergeleri ve karar metninin içeriği sonucu değiştirebileceğinden, itiraz veya dava öncesinde dosyanızın hukuken incelenmesi tavsiye edilir.