2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 20 nci maddesinin (k) bendi, deniz araçlarından kaynaklanan kirletme fiillerine karşı idari para cezası öngörür. 2016/1 sayılı Tebliğ ise bu bent uyarınca uygulanacak ceza tutarlarının, geminin türü ve gros tonajı gibi ölçütlere göre nasıl belirleneceğini gösteren bir uygulama metnidir. Ceza tutarının nasıl hesaplandığını bilmek, hem tutanağın doğruluğunu denetlemek hem de itiraz gerekçesini kurmak bakımından belirleyicidir.
Cezanın Muhatabı Kimdir?
Kirletme fiilinde ceza; çoğu zaman geminin donatanına, işletenine veya kaptanına yöneltilir. Uygulamada en sık tartışılan konu, tutanağın doğru muhataba düzenlenip düzenlenmediğidir. Kiralanmış gemilerde işleten ile donatan farklı kişiler olabilir; ceza yanlış kişiye tebliğ edilmişse bu, tek başına iptal sebebi oluşturabilecek bir sakatlıktır.
Tutanağın Teknik Dayanağı
Çevre Kanunu kapsamındaki denetimlerde ceza, çoğunlukla numune alma, gözlem ve ölçüm sonuçlarına dayanır. Savunma kurgusunda şu noktalar incelenmelidir:
- Numunenin usulüne uygun alınıp mühürlenip mühürlenmediği ve şahit numune hakkının kullandırılıp kullandırılmadığı
- Analizi yapan laboratuvarın yetkilendirilmiş olup olmadığı
- Kirliliğin kaynağı ile ilgili gemi arasındaki nedensellik bağının somut delille kurulup kurulmadığı
- Tonaj bilgisinin gemi belgeleriyle uyumu — tutarın hesabı doğrudan buna bağlıdır
Tutarın Hesabında Sık Görülen Hata
Tebliğ, cezayı sabit bir rakam olarak değil, gemi büyüklüğüne göre kademelendirilmiş bir yapıda düzenler. Bu nedenle idarenin uyguladığı kademe ile geminin gerçek tonajı arasındaki uyumsuzluk, cezanın tamamının değil ancak fazla kısmının iptalini gerektiren bir sonuç doğurabilir. Ayrıca tekerrür veya kirliliğin niteliğine bağlı artırım uygulanmışsa, artırımın dayanağının kararda açıkça gösterilmesi beklenir.
İtiraz Nereye ve Nasıl Yapılır?
Çevre Kanunu'na dayalı idari para cezaları idari işlem niteliğindedir ve kural olarak idari yargıda iptal davasına konu edilir. Süre, cezanın usulüne uygun tebliğinden itibaren işlemeye başlar; bu nedenle tebligat evrakının tarihi ve tebliğ şekli dosyanın ilk incelenmesi gereken unsurudur. Dava açılması kural olarak tahsili kendiliğinden durdurmaz; ödeme baskısı doğuyorsa yürütmenin durdurulması talebi ayrıca ve gerekçelendirilerek ileri sürülmelidir. Erken ödeme indiriminden yararlanmanın dava hakkına etkisi de karar verilmeden önce değerlendirilmelidir.
Dosya Hazırlığı
- Ceza karar tutanağı ile tebligat zarfını birlikte saklayın.
- Gemi tasdiknamesi, tonaj belgeleri ve seyir kayıtlarını temin edin.
- Denetim anına ait fotoğraf, video ve numune tutanaklarının suretini isteyin.
- Varsa kirliliğin başka kaynaktan geldiğine dair teknik raporu dosyaya ekleyin.
Burada anlatılanlar genel çerçeveyi tanıtma amacı taşır. Deniz kirliliği cezalarında teknik rapor ile hukuki argümanın birlikte kurulması gerektiğinden, tebligatı aldıktan hemen sonra alanında çalışan bir hukukçuyla dosyanızı görüşmeniz yerinde olur.