Bağımlılıkla mücadele alanında çalışan bir üniversite merkezi, hem eğitim ve araştırma hem de danışmanlık faaliyeti yürütür. Bu faaliyetlerin ortak paydası, temas edilen kişiye ait bilginin hukuken en korunaklı kategoride yer almasıdır. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Bağımlılıkla Mücadele Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği çerçevesinde, bu rehber gizlilik ve veri güvenliği açısından bir kontrol listesi sunuyor.
Özel Nitelikli Veri Kategorisi
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, sağlık verilerini özel nitelikli kişisel veriler arasında sayar ve bunların işlenmesini daha sıkı koşullara bağlar. Madde bağımlılığına ilişkin bilgi, tedavi geçmişi, test sonuçları ve hatta bir kişinin merkeze başvurmuş olması bilgisi bu kapsamdadır. Bu kategoride yapılan bir ihlalin sonuçları, sıradan kişisel veri ihlaline göre çok daha ağırdır.
Kontrol Listesi: İşleme Öncesi
- Hangi verinin, hangi amaçla ve hangi hukuki sebeple işlendiğini gösteren bir envanter tutuluyor mu?
- İlgili kişiye aydınlatma yapılıyor mu; açık rıza alınıyorsa bu rıza aydınlatmadan ayrı ve özgür iradeyle mi veriliyor?
- Araştırma amacıyla toplanan veriler anonimleştirilebiliyor mu; anonimleştirme gerçekten geri döndürülemez nitelikte mi?
- Küçük yaştaki başvuranlar bakımından veli ve vasi ilişkisi ayrıca değerlendirilmiş mi?
Kontrol Listesi: Saklama ve Erişim
- Kayıtlara erişebilecek personel adı adı belirlenmiş ve erişim loglanıyor mu?
- Fiziksel dosyalar kilitli ortamda mı; elektronik kayıtlar şifreli olarak mı tutuluyor?
- Saklama süresi belirlenmiş mi ve süre dolduğunda imha prosedürü işletiliyor mu?
- Veri ihlali hâlinde kurum içi bildirim akışı önceden yazılı hâle getirilmiş mi?
Meslek Sırrı Boyutu
Sağlık personelinin öğrendiği bilgiyi açıklaması, KVKK'dan bağımsız olarak cezai sorumluluk da doğurabilir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, kişisel verilerin hukuka aykırı olarak ele geçirilmesi, yayılması ve yok edilmemesi ile meslek sırrının açıklanmasını ayrı suçlar olarak düzenler. Bu nedenle merkez çalışanlarına yönelik farkındalık eğitimi, teknik tedbirler kadar önemlidir.
Bildirim Yükümlülükleriyle Gizliliğin Kesiştiği Nokta
Gizlilik mutlak değildir. Kanunun bildirim öngördüğü hâllerde, özellikle çocuğun korunmasını gerektiren durumlarda ve suç şüphesinin bildirilmesi gereken hâllerde, gizlilik ile bildirim yükümlülüğü karşı karşıya gelir. Böyle bir durumda yapılması gereken, hangi bilginin hangi merciye asgari ölçüde aktarılacağını önceden belirleyen yazılı bir usul oluşturmaktır; kararın anlık ve kişisel takdire bırakılması hem ilgili kişiyi hem çalışanı riske atar.
Araştırma Yayınlarında Dikkat
Vaka temelli yayınlarda kişinin dolaylı yoldan teşhis edilebilmesi sık rastlanan bir hatadır. Nadir bir tablo, tarih ve yer bilgisiyle birleştiğinde kimliği açık eder. Yayın öncesinde etik kurul onayının alınması ve metnin yeniden kimliklendirme riski açısından okunması gerekir.
Bu kontrol listesi genel bir çerçeve sunar; merkezinizin işlediği veri türü ve kurum yapısı ek yükümlülükler doğurabilir. Uygulamaya geçmeden önce kurumunuza özgü bir uyum değerlendirmesi yaptırmanız önerilir.