Üniversitelerin psikoloji uygulama ve araştırma merkezleri; danışmanlık hizmeti, ölçme-değerlendirme, eğitim ve bilimsel araştırma faaliyetlerini yürütür. İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi bünyesindeki merkeze ilişkin yönetmelik merkezin yapısını düzenler. Bu alanda hukukun en hassas noktası, gizlilik ilkesi ile bildirim yükümlülüğünün karşı karşıya geldiği anlardır.
Gizlilik Kuraldır, Ama Mutlak Değildir
Danışanla kurulan ilişkide edinilen bilgiler kural olarak sır kapsamındadır ve açıklanması hukuka aykırılık oluşturabilir. Türk Ceza Kanunu, mesleği gereği öğrenilen sırların açıklanmasını yaptırıma bağlar. Ancak aynı Kanun, görevi sırasında suç belirtisiyle karşılaşan sağlık mensubunun bildirimde bulunmamasını da ayrıca cezalandırır. Bu iki hüküm arasındaki dengenin kurulması, merkez çalışanları açısından yazılı bir prosedüre bağlanmadığında ciddi risk doğurur.
Bildirimin Gündeme Geldiği Tipik Durumlar
- Çocuğun ihmal veya istismara maruz kaldığına dair belirti
- Danışanın kendisine ya da üçüncü kişilere yönelik somut ve yakın tehlike oluşturması
- Aile içi şiddet belirtileriyle karşılaşılması
- Devam eden bir suça ilişkin belirtiye rastlanması
Bu hâllerde bildirimin kapsamı, olayın gerektirdiği ölçüyle sınırlı tutulmalı; seans içeriğinin tamamının aktarılmasından kaçınılmalıdır.
Reşit Olmayan Danışanlarda Özel Durum
Çocuk ve ergen danışanlarda üç taraflı bir ilişki vardır: çocuk, veli ve merkez. Velinin bilgi alma hakkı ile çocuğun mahremiyeti arasındaki denge, hizmet başlangıcında yazılı olarak açıklanmalıdır. Boşanma sürecindeki ailelerde raporun velayet dosyasında kullanılmak istenmesi sık karşılaşılan bir taleptir; merkezin bu tür bir talebe hangi koşullarda yanıt vereceği önceden belirlenmelidir.
Kayıt ve Veri Yönetimi
- Seans notları ile test ham verileri ayrı saklanmalı, erişim yetkileri sınırlandırılmalıdır.
- Saklama süresi belirlenmeli ve süre sonunda imha prosedürü işletilmelidir.
- Araştırma amaçlı kullanımda etik kurul onayı ve ayrı açık rıza alınmalıdır.
- Ses veya görüntü kaydı yapılacaksa bunun ayrıca ve açıkça izne bağlandığı belgelenmelidir.
6698 sayılı Kanun kapsamında ruh sağlığına ilişkin veriler özel nitelikli kabul edildiğinden, güvenlik tedbirlerinin standart kişisel veriden daha yüksek düzeyde uygulanması gerekir.
Mahkeme veya Savcılık Talep Ederse
Adli makamlardan gelen bilgi ve belge talepleri, danışanın rızası olmaksızın da yerine getirilmesi gereken hâller doğurabilir. Ancak talebin kapsamı incelenmeli, istenmeyen bilgilerin gönderilmesinden kaçınılmalı ve gönderim yazılı bir üst yazıyla kayıt altına alınmalıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Gizlilik ve bildirim yükümlülüğünün çatıştığı somut bir durumla karşılaşıldığında, karar verilmeden önce hukuki görüş alınması hem danışanı hem uygulayıcıyı korur.