Tarım satış kooperatifleri ve birlikleri, 4572 sayılı Tarım Satış Kooperatif ve Birlikleri Hakkında Kanun ile 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun çizdiği çerçevede faaliyet gösterir. Örnek anasözleşmede yapılan değişikliklere intibak, kooperatifin kendi anasözleşmesini yeni metne uyarlamasını ifade eder. Görünüşte teknik olan bu işlem, uygulamada ortaklık haklarını doğrudan etkileyen sonuçlar doğurur: ortaklıktan çıkarma ölçütleri, ürün teslim yükümlülüğü ve yönetim organlarının yapısı bu metinlerle şekillenir.
İntibakın Usulü
Anasözleşme değişikliği kural olarak genel kurul kararıyla yapılır ve ilgili bakanlık onayına tabidir. İntibak sürecinde en çok sorun çıkaran nokta, genel kurul çağrısının usulüne uygunluğudur. Çağrının şekli, ilan ve bildirim süreleri, gündemin açıkça belirtilmesi ve gündeme bağlılık ilkesi kooperatifler hukukunun temel kurallarındandır. Gündemde yer almayan bir konuda karar alınması, kararın iptali istemine dayanak yapılabilir.
Ortağın Konumu
- İntibak sonrası ortaklık şartlarının ağırlaşması, mevcut ortağın kazanılmış haklarını ne ölçüde etkilediği bakımından ayrıca değerlendirilmelidir.
- Ürün teslim yükümlülüğü ve cezai şart benzeri düzenlemeler, ortağın ekonomik durumunu doğrudan etkiler.
- Ortaklıktan çıkarma kararına karşı, anasözleşmede öngörülen iç itiraz yolu (genel kurula itiraz) ile yargı yolu birlikte düşünülmelidir.
- Çıkan veya çıkarılan ortağın sermaye payı ve alacaklarının tasfiyesi ayrı bir hesap konusudur.
Genel Kurul Kararının İptali
Kooperatifler Kanunu, kanuna, anasözleşmeye veya iyiniyet esaslarına aykırı genel kurul kararlarına karşı iptal davası açılmasını düzenler. Bu davada belirleyici olan iki husus vardır: davacının sıfatı (toplantıda bulunup muhalefetini tutanağa geçirmiş ortak, toplantıya usulsüz çağrı nedeniyle katılamamış ortak, yönetim kurulu üyeleri gibi) ve süre. Süre kısa ve hak düşürücü niteliktedir; bu nedenle karar tarihini ve muhalefet şerhinin tutanağa geçirildiğini belgelemek, davanın kaderini belirler. Toplantıda muhalefet şerhi verilmeden ayrılan ortak, çoğu hâlde sonradan bu eksikliği tamamlayamaz.
Denetim ve Sorumluluk
Kooperatiflerde denetim; denetim kurulu, genel kurul denetimi ve ilgili bakanlık denetimi olmak üzere katmanlıdır. Yönetim kurulu üyeleri, kooperatifin işlerini basiretli bir yönetici gibi görmekle yükümlüdür; kusurlu davranışları hem hukuki hem cezai sorumluluk doğurabilir. İntibak döneminde yapılan işlemlerin tutanak ve karar defterine düzgün işlenmesi, bu sorumluluk bakımından koruyucu işlev görür.
Ortak ve Yönetici İçin Adımlar
- Genel kurul çağrı ilanını ve gündem metnini saklayın.
- Toplantıda itirazınızı mutlaka tutanağa geçirtin ve imzalayın.
- Yeni anasözleşme metninin onaylı örneğini kooperatiften talep edin.
- Kararın ilanı veya tebliği tarihini kayıt altına alın; süreler bu tarihten işler.
- Sermaye payı ve ürün bedeli hesaplarını yazılı olarak isteyin.
Bu açıklamalar genel bir bakış sunar; kooperatifin kendi anasözleşmesi ve genel kurul tutanakları sonucu belirlediğinden, ortaklıktan çıkarma veya karar iptali gibi konularda süre işlemeye başlamadan hukuki görüş alınması önemlidir.