Esnaf ve sanatkâr ile tacir ve sanayiciyi belirleme koordinasyon kurulu kararları, bir işletmenin hangi sicile kayıt olacağını ve hangi meslek kuruluşuna bağlanacağını belirleyen ölçütleri ortaya koyar. Karar no 2 ile yayımlanan düzenleme de bu ayrımın uygulanmasına ilişkindir. Ayrım teknik bir sınıflandırma gibi görünse de, işletmenin defter tutma, aidat ödeme ve oda üyeliği yükümlülüklerini doğrudan etkiler.
Ayrımın Pratik Sonuçları
Esnaf ve sanatkâr sayılan kişi esnaf ve sanatkârlar siciline, tacir sayılan kişi ticaret siciline kaydolur. Bu ayrım; tabi olunacak oda, ödenecek aidat, tutulacak defterler ve bazı destek programlarından yararlanma bakımından farklı sonuçlar doğurur. Ayrıca ticari işletmeye ilişkin hükümlerin uygulanıp uygulanmayacağı da bu nitelendirmeye bağlıdır.
Nitelendirmede Dikkate Alınan Unsurlar
- Faaliyetin sermayeden çok bedenî çalışmaya dayanıp dayanmadığı.
- İşletmenin yıllık gelir ve iş hacmine ilişkin ölçütler.
- Faaliyet konusunun ilgili listelerde nasıl tanımlandığı.
- Çalıştırılan personel ve iş yerinin niteliği.
Bu unsurlar birlikte değerlendirildiğinden, yalnızca bir ölçüte dayanan başvurular çoğunlukla eksik kalır.
Yanlış Merciye Başvuru Riski
Uygulamada en çok karşılaşılan hata, işletmenin nitelendirmesine ilişkin itirazın doğrudan yargıya taşınmadan önce hangi kuruma yapılacağının belirlenmemesidir. Sicil kaydına ilişkin bir uyuşmazlıkta muhatap ilgili sicil müdürlüğü iken, oda üyeliği ve aidat tahakkukuna ilişkin uyuşmazlıkta muhatap odadır. Yanlış muhataba yapılan başvuru, süre içinde yapılmış sayılmayabileceği için hak kaybına yol açabilir. Bu nedenle itiraz öncesinde talebin tam olarak ne olduğu yazılı biçimde netleştirilmelidir.
Kayıt Uyuşmazlığında Dosya Kurgusu
- Mevcut sicil kaydı ve faaliyet belgesi temin edilir.
- Son üç yıla ilişkin gelir ve iş hacmi verileri mali müşavir onaylı biçimde hazırlanır.
- Faaliyet konusunun ilgili listedeki karşılığı belirlenir.
- Talep, kayıt nakli mi yoksa mevcut kaydın düzeltilmesi mi olduğu açıkça yazılır.
- Kurum yanıtı olumsuzsa, işlemin idari nitelik taşıyıp taşımadığına göre başvurulacak yargı yolu belirlenir.
Bu yazı genel bilgilendirme için hazırlanmıştır. Sicil ve oda uyuşmazlıklarında sonuç, işletmenin somut verilerine bağlı olduğundan, karar vermeden önce mali ve hukuki değerlendirmenin birlikte yapılması önerilir.