2017/3 sayılı İthalatta Korunma Önlemlerine İlişkin Tebliğ, korunma önlemi sürecinin duyurulduğu düzenlemelerden biridir. Bir önceki başlıkta soruşturmaya katılım ele alınmışken burada odak, bir önlemin fiilen uygulanmaya başlaması halinde ithalatçının gümrük işlemlerinde ve sözleşmelerinde karşılaşacağı somut sonuçlardır.
Önlemin Uygulama Biçimleri
Korunma önlemi tek bir biçimde uygulanmaz. Uygulamada karşılaşılan başlıca yöntemler; ek mali yükümlülük getirilmesi, miktar kısıtlaması uygulanması veya tarife kontenjanı açılmasıdır. Hangi yöntemin uygulandığı ithalatçı açısından tamamen farklı sonuçlar doğurur: ek mali yükümlülük maliyeti artırırken, kontenjan sisteminde asıl mesele tahsis sırasına girebilmektir.
Gümrük Beyanında Kritik Noktalar
- Tarife pozisyonu: Önlem, belirli bir gümrük tarife istatistik pozisyonuna bağlıdır. Sınıflandırma hatası, hem eksik ödeme hem de idari yaptırım riski doğurur.
- Menşe ve çıkış ülkesi ayrımı: Bu iki kavramın karıştırılması, uygulanacak yükümlülüğün yanlış hesaplanmasına yol açar.
- Kıymet beyanı: Ek yükümlülüğün matrahı beyan edilen kıymete bağlı olduğundan, kıymet unsurlarının doğru gösterilmesi gerekir.
- Belge tarihleri: Yükleme ve tescil tarihleri, önlemin o işleme uygulanıp uygulanmayacağı bakımından belirleyici olabilir.
Devam Eden Sözleşmelerde Ne Olur?
Önlem yürürlüğe girdiğinde, imzalanmış ancak henüz ifa edilmemiş ithalat sözleşmeleri sorun yaratır. Burada bakılacak ilk yer sözleşmenin kendisidir: vergi ve harçların hangi tarafa ait olduğu, teslim şekli ve fiyat uyarlama kaydı bulunup bulunmadığı. Bu hususlar düzenlenmemişse, artan maliyetin kime yükleneceği tartışması Türk Borçlar Kanunu'nun genel hükümleri çerçevesinde değerlendirilir. Sonradan uyuşmazlık yaşamamak için yeni sözleşmelere kamusal yükümlülük değişikliklerini karşılayan bir düzenleme konulması yerinde olur.
İtiraz ve Dava Yolu
- Gümrük idaresince yapılan ek tahakkuk veya alınan karara karşı, gümrük mevzuatındaki idari itiraz yolu öncelikle işletilmelidir.
- İtiraz dilekçesinde teknik dayanak (tarife, menşe, kıymet) somut belgelerle desteklenmelidir.
- İdari itirazın reddi halinde idari yargıda dava açılabilir; sürelerin tebliğ tarihinden itibaren titizlikle hesaplanması gerekir.
- Malın bekletilmesi ciddi zarar doğuruyorsa, teminatla işlem yapma imkânının bulunup bulunmadığı değerlendirilmelidir.
Şirket İçi Süreç Önerisi
Önlem kapsamındaki ürünlerle çalışan firmalarda, ithalat ve mali işler birimleri arasında ortak bir izleme listesi tutulması işe yarar. Bu listede kullanılan tarife pozisyonları, tedarikçi ülkeler, açık siparişler ve varsa kontenjan başvuru tarihleri yer almalıdır. Böylece bir düzenleme değişikliğinde etkilenen kalemler hızla tespit edilir.
Yukarıdaki açıklamalar genel çerçeve niteliğindedir. Beyannameniz, sözleşmeniz ve ürününüzün sınıflandırması incelenmeden sonuç çıkarılmamalı; gerektiğinde gümrük ve dış ticaret alanında hukuki değerlendirme alınmalıdır.