Çok hafif hava araçlarıyla ticari faaliyet yürütmek, sportif veya hobi amaçlı uçuştan hukuken tamamen ayrı bir rejime tabidir. Faaliyetin ticari niteliği kazandığı an, işletme yetkisi, personel lisansı, bakım kaydı ve sigorta yükümlülükleri birlikte devreye girer. Uygulamadaki en ciddi risk, bedel karşılığı yapılan uçuşun "tanıtım uçuşu" adı altında ruhsatsız yürütülmesidir.
Ticari Faaliyet Sınırı Nerede Başlar?
Bir uçuşun ticari sayılması için mutlaka fatura kesilmesi gerekmez; bedel veya menfaat karşılığında yapılması yeterlidir. Masraf paylaşımı adı altında toplanan bedeller, denetimde çoğu zaman ticari faaliyet olarak değerlendirilir. Bu nitelendirme değiştiği anda, işletmenin elinde bulunması gereken belgeler de tamamen değişir.
İşletme Yetkisinin Dayandığı Üç Sütun
- Hava aracı: Uçuşa elverişlilik ve tescil kayıtlarının güncel olması
- Personel: Pilot lisansının, sınıf/tip yetkisinin ve sağlık sertifikasının geçerli olması
- Organizasyon: Bakım kayıtlarının izlenebilir tutulması ve sorumlu yöneticilerin atanmış olması
Sigorta ve Üçüncü Kişi Zararı
Ticari uçuşta yolcu ve üçüncü kişilere karşı sorumluluk sigortası zorunludur. Ancak sigortanın varlığı tek başına koruma sağlamaz: poliçe, ruhsatsız veya kapsam dışı bir faaliyet sırasında meydana gelen zararda ödeme yapmayabilir. Bu durumda zararın tamamı işletmeci ve gerçek kişi sorumlular üzerinde kalır. Sigorta kapsamının fiili faaliyetle örtüşüp örtüşmediğinin yılda en az bir kez denetlenmesi gerekir.
Kaza Sonrası İlk 72 Saatte Yapılması Gerekenler
- Olayı yetkili makamlara bildirin; bildirim yükümlülüğünün ihlali ayrı bir yaptırım sebebidir.
- Uçuş öncesi brifing, yakıt kaydı, bakım defteri ve kütle-denge hesabı gibi belgeleri değiştirmeden muhafaza edin.
- Kaza inceleme süreci ile ceza soruşturmasının farklı amaçlara hizmet ettiğini bilerek beyanları ayrı ayrı hazırlayın.
- Yolcu veya yakınlarıyla yapılacak görüşmelerde sorumluluk kabulü anlamına gelebilecek yazışmalardan kaçının.
İdari Yaptırım ile Cezai Sorumluluk Birlikte Yürür
Ruhsatsız ticari uçuş tespit edildiğinde işletme hakkında idari para cezası ve faaliyet durdurma uygulanabilir. Ayrıca uçuşta ölüm veya yaralanma meydana gelmişse, taksirle işlenen suçlar bakımından ceza soruşturması ayrıca yürür. Kural ihlalinin belgelerle sabit olması, taksirin derecesi tartışmasında aleyhe bir unsur olarak değerlendirilir.
Bu içerik genel bilgilendirme niteliğindedir; havacılık mevzuatı teknik düzenlemelerle sık güncellendiğinden, faaliyet planı veya kaza sonrası süreç için havacılık hukukuna hâkim bir hukukçudan destek alınması yerinde olur.