Yeni medya alanında kurulan üniversite araştırma ve uygulama merkezleri, dijital iletişim ortamlarını inceleyen çalışmalar yürütür. Bu merkezlerin faaliyeti doğası gereği internet ortamında içerik üretimi ve sosyal medya verisi toplanmasıyla iç içe geçtiğinden, yönetmelikte yazılı olmayan iki hukuki katmanla sürekli temas halindedir.
Birinci Katman: İnternet Ortamındaki İçerik Sorumluluğu
Merkez bir web sitesi, bülten ya da dijital yayın yürütüyorsa, 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun kapsamındaki yükümlülükler gündeme gelir. İçerik sağlayıcı kendi ürettiği içerikten sorumludur. Kullanıcı yorumuna açık bir platform işletiliyorsa, bildirim üzerine hareket etme yükümlülüğü ve iletişim bilgilerinin erişilebilir tutulması pratik önem taşır.
İkinci Katman: Sosyal Medya Verisiyle Araştırma
- Herkese açık paylaşımların toplanması, verinin kişisel veri olmaktan çıktığı anlamına gelmez; 6698 sayılı KVKK yükümlülükleri sürer.
- Kullanıcı adı, profil görseli ve konum bilgisi birlikte işlendiğinde kimlik belirlenebilirliği artar.
- Yayın aşamasında örnek paylaşımların birebir alıntılanması, kişiyi teşhir riski doğurabilir.
- Platformların kullanım koşulları, veri toplama yöntemine ayrıca sınır getirebilir.
Kişilik Hakları ve Alıntı Dengesi
Yeni medya araştırmalarında nefret söylemi, dezenformasyon ya da linç örneklerinin incelenmesi sık görülür. Örnek olarak sunulan paylaşımın sahibinin adının verilmesi, bilimsel amaçla bağdaşsa dahi kişilik haklarına müdahale tartışması doğurabilir. Yayın öncesinde örneklerin kimliksizleştirilmesi ya da yalnızca içeriğin analiz edilmesi tercih edilmelidir.
Merkez Yönetiminin İdari Konumu
Merkez müdürü ve yönetim kurulunun işlemleri üniversite tüzel kişiliğine bağlanır. Merkez adına dış kurumlarla yapılacak iş birlikleri, imza yetkisi teyit edilerek yürütülmelidir. Yönetmelikte tanımlı görev alanının dışına taşan taahhütler, kurumu bağlayıp bağlamadığı yönünden sonradan uyuşmazlık kaynağı olur.
Proje Başlarken Kontrol Edilecekler
- Veri toplama yöntemini ve hukuki sebebini yazılı hale getirin.
- Etik kurul gerekliliğini proje tasarımında değerlendirin.
- Yayın örneklerinde kimliksizleştirme politikası belirleyin.
- Merkez yayın organında iletişim ve sorumlu bilgilerini görünür tutun.
Bu yazı genel bilgilendirme sunar; belirli bir araştırma veya yayın faaliyeti için yürürlükteki mevzuat hükümleri ve kurum düzenlemeleri ayrıca değerlendirilmelidir.