Üniversite bünyesindeki uygulama ve araştırma merkezleri, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun verdiği yetkiyle kurulur ve her merkezin kendi yönetmeliği Resmî Gazete'de yayımlanır. Aksaray Üniversitesi Embriyo Transferi Eğitim, Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği de bu türden bir düzenlemedir. Merkez yönetmelikleri sade görünse de, hem akademik personelin görevlendirilmesi hem de merkezde yürütülen faaliyetlerin hukuki sorumluluğu bakımından belirleyicidir.
Merkez Yönetmeliklerinin Ortak İskeleti
Bu yönetmelikler tipik olarak amaç, kapsam, dayanak ve tanımlar bölümüyle başlar; ardından merkezin faaliyet alanları, yönetim organları ve bu organların görevleri düzenlenir. Yönetim organları genellikle müdür, yönetim kurulu ve danışma kurulundan oluşur. Müdürün görev süresi, yardımcı sayısı ve görevden alınma usulü yönetmelikte açıkça gösterilir; bu hükümler görevlendirme uyuşmazlıklarında doğrudan uygulanır.
Faaliyet Alanı ile Mesleki Mevzuatın Kesişimi
Hayvan sağlığı, üreme teknolojileri veya klinik uygulama içeren merkezlerde, yönetmeliğin çizdiği faaliyet alanı tek başına yeterli değildir. Merkezin yaptığı iş aynı zamanda ilgili mesleki mevzuata, etik kurul iznine ve gerektiğinde Bakanlık ruhsatına tabi olabilir. Yönetmelikte sayılmış olması, ayrıca izin gerektiren bir faaliyeti izinden muaf kılmaz. Uygulamada en çok gözden kaçan nokta budur.
Uyuşmazlık Doğuran Tipik Başlıklar
- Müdür veya yönetim kurulu üyesinin süresinden önce görevden alınması
- Merkez üzerinden yürütülen döner sermaye faaliyetlerinde gelir paylaşımı
- Proje ve numune üzerindeki fikri hak ile veri sahipliği
- Merkezde işlenen kişisel verilerin 6698 sayılı KVKK kapsamındaki durumu
- Merkez faaliyetinden doğan zararlarda idarenin hizmet kusuru sorumluluğu
Yönetmeliğe ve İşlemlere Karşı Hukuki Yollar
Yönetmeliğin kendisi düzenleyici işlem olduğundan, yayımından itibaren süresi içinde doğrudan iptal davasına konu edilebilir. Süre geçtikten sonra ise yönetmeliğe dayanılarak tesis edilen bireysel işleme karşı açılan davada, yönetmelik hükmünün hukuka aykırılığı ileri sürülebilir. Görevlendirme, atama ve görevden alma işlemlerinde ise işlemin tebliğ tarihi ile idari başvuru yollarının tüketilip tüketilmediği ilk incelenecek konudur.
Merkez Yöneticileri İçin Pratik Öneriler
- Yönetim kurulu kararlarını gerekçeli ve numaralı biçimde tutun; sonradan üretilmiş izlenimi veren kayıtlardan kaçının.
- Faaliyet alanı dışına taşan işler için üniversite senatosu veya yetkili organdan ayrıca karar alın.
- Etik kurul ve izin belgelerini faaliyetin başlangıç tarihiyle örtüşecek şekilde arşivleyin.
- Dış paydaşlarla yapılan protokollerde sorumluluk ve fikri hak maddelerini açıkça düzenleyin.
Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla kaleme alınmıştır; merkezinizin kendi yönetmelik metni ile üniversitenizin senato kararları farklılık içerebileceğinden, somut bir işlemde hukuki destek almanız faydalı olacaktır.