İş ekipmanlarının periyodik kontrolü, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatının en somut yükümlülüklerinden biridir. Kontrolü kimin yapabileceği, bu kişilerin kaydı ve eğitimi ise ayrı bir düzenlemeyle belirlenir. Bir iş kazası sonrasında dosyada aranan ilk belgelerden biri, kontrolü yapan kişinin yetkili olup olmadığıdır. Bu rehber, konuyu sorumluluk zinciri üzerinden ele alır.
Yetkisiz Kontrolün Sonucu
Periyodik kontrol raporu, kontrolü yapan kişinin mevzuatın aradığı niteliklere sahip olmaması halinde geçerli bir belge işlevi görmez. Bu durumda işveren, kontrolü yaptırmış olmasına rağmen yükümlülüğünü yerine getirmemiş sayılabilir. Dolayısıyla işverenin sorumluluğu, kontrolü yaptırmakla değil; yetkili kişiye yaptırmakla yerine getirilir. Sözleşme yapılan firmanın personelinin kayıt durumunun teyit edilmesi bu nedenle işverenin kendi menfaatinedir.
Sorumluluk Zincirinde Kim Nerede Durur?
- İşveren: Kontrolün zamanında ve yetkili kişiye yaptırılmasından, tespit edilen eksikliklerin giderilmesinden sorumludur.
- Kontrolü yapan kişi: Raporun teknik doğruluğundan ve gerçeğe uygunluğundan sorumludur.
- İş güvenliği uzmanı: Kontrol takvimini izleme ve işvereni yazılı olarak uyarma yükümlülüğü altındadır.
- Ekipmanı kullanan: Kontrol dışı kalmış veya kontrolde uygunsuz bulunmuş ekipmanı kullanmamalıdır.
Raporun Delil Değeri
Periyodik kontrol raporunun kaza sonrası incelemede işe yarayabilmesi için biçimsel unsurları taşıması gerekir: ekipmanın seri numarası, kontrol tarihi, uygulanan yöntem, ölçüm değerleri, tespit edilen uygunsuzluklar ve kontrolü yapanın kimlik ve yetki bilgisi. Sadece "uygundur" ibaresi taşıyan bir belge, teknik bir denetim yapıldığını göstermez ve tartışmada işvereni korumaz.
Eksiklik Tespit Edildiğinde İzlenecek Yol
- Uygunsuzluk tespit edilen ekipmanı derhal kullanım dışı bırakın ve fiziken işaretleyin.
- Giderme çalışmasını, yapılan işlemi gösteren belgelerle kayıt altına alın.
- Giderme sonrası kontrolü tekrarlatın; ilk raporun üzerine not düşmek yeterli değildir.
- Süreci iş güvenliği kuruluna veya ilgili kayıt defterine işleyin.
- Çalışanları, ekipmanın kullanım dışı olduğu konusunda yazılı olarak bilgilendirin.
Yaygın Üç Aksaklık
Uygulamada en sık görülen sorunlar; kontrol periyotlarının takvime bağlanmaması, kiralanan veya ödünç alınan ekipmanın kontrol kapsamına alınmaması ve alt yüklenici ekipmanlarının denetimsiz kalmasıdır. Şantiye ve fabrika ortamlarında ekipman envanterinin güncel tutulması, bu üç aksaklığın çoğunu ortadan kaldırır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; ekipman türüne göre kontrol periyotları ve aranan nitelikler değiştiğinden, işletmenizin durumunun ilgili teknik ve hukuki uzmanlıkla birlikte değerlendirilmesi önerilir.