2414 sayılı Karar, 1 Kasım 2019 ile 1 Aralık 2019 tarihleri arasında silahaltına alınan erbaş ve erlerin hizmet süresinin bir ay uzatılmasını düzenler. Belirli bir celp dönemine bağlı bu tür düzenlemeler, kişinin terhis tarihini, iş ve öğrenim planlarını ve bazı özlük haklarını doğrudan etkilediği için pratikte sıkça soru konusu olur.
Düzenlemenin dayanağı ve niteliği
Zorunlu askerlik hizmetinin süresi ve bu sürenin ihtiyaç halinde artırılması, 7179 sayılı Askeralma Kanunu çerçevesinde ele alınır. Süre uzatımına ilişkin karar bireysel bir işlem değil, belirli bir celp dönemine giren tüm yükümlüleri kapsayan genel nitelikte bir düzenleyici işlemdir. Bu nedenle kişiye özel tebligat yapılmaz; hükmün öğrenilmesi Resmî Gazete'de yayımla gerçekleşir. Uygulamada en sık yaşanan sorun da buradan doğar: yükümlü, terhis tarihini eski hesaba göre planlar ve değişikliği geç öğrenir.
Kapsam belirlenirken hangi tarih esas alınır?
Kapsamın tayininde belirleyici olan, yükümlünün hangi celp döneminde fiilen silahaltına alındığıdır. Aşağıdaki başlıklar dosya değerlendirmesinde ayrıştırıcıdır:
- Sevk belgesindeki katılış tarihi ile birlik kayıtlarındaki tarihin örtüşüp örtüşmediği
- Sağlık raporu, izin veya firar gibi nedenlerle hizmetin kesintiye uğrayıp uğramadığı
- Yedek subay, bedelli veya dövizli statülerin ayrı rejime tabi olması
- Erteleme ya da tehir sonrası farklı bir celbe kaymış olma ihtimali
Terhis tarihinin özlük ve iş ilişkisine yansıması
Terhis tarihinin bir ay ötelenmesi, askerlik dönüşü işe başlama talebi, sigorta borçlanması ve öğrenim kaydı gibi süreleri zincirleme etkiler. İş sözleşmesi askerlik nedeniyle askıya alınan çalışanın işe iade veya tekrar alınma talebini kanunda öngörülen süre içinde iletmesi gerekir; bu sürenin başlangıcı terhis tarihidir. Uzatma nedeniyle terhis kaydında hata bulunması, sonraki tüm hesapları bozar. Bu nedenle terhis belgesindeki tarih, birlik kayıtlarıyla karşılaştırılmalıdır.
Uyuşmazlık doğarsa izlenecek yol
- Önce idareye başvurup terhis tarihi ve hizmet süresi hesabının düzeltilmesi istenir; bu başvuru yazılı ve kayıt altına alınmış olmalıdır.
- Askerî yargı kaldırıldığından, bu tür işlemlere karşı açılacak davalar idari yargıda görülür; genel düzenleyici işlemler bakımından ise yetkili mahkeme ayrıca değerlendirilir.
- Dava süresi, düzenleyici işlemin yayımı veya uygulama işleminin öğrenilmesi ölçütlerine göre hesaplanır; iki ihtimalin de takvime işlenmesi güvenlidir.
- Dilekçeye sevk belgesi, katılış-terhis kayıtları ve varsa sağlık raporları eklenir.
Gecikmeyi önleyen pratik kontroller
Celp dönemine ilişkin düzenlemelerde en büyük risk, haberdar olmadan sürenin geçmesidir. Yükümlünün veya yakınının, celp dönemine ilişkin duyuruları düzenli izlemesi, birlik yazışmalarının kopyasını saklaması ve terhis sonrası ilk hafta içinde kayıtları teyit etmesi, sonradan telafisi güç kayıpları önler.
Buradaki açıklamalar yol gösterici niteliktedir. Celp dönemi, statü ve kişisel kayıtlar dosyadan dosyaya değiştiğinden, somut durumunuz için güncel mevzuat üzerinden bireysel değerlendirme yaptırmanız yerinde olur.