244 sayılı Bazı Andlaşmaların Yapılması İçin Cumhurbaşkanına Yetki Verilmesi Hakkında Kanun, milletlerarası andlaşmaların yürürlüğe konulmasına ilişkin usulü ilgilendiren bir yetki düzenlemesidir. Bu tür kanunlar doğrudan bireylere hak ya da yükümlülük getirmez; asıl etki, verilen yetkiye dayanılarak yapılan andlaşmanın kendisinden doğar. Bu ayrımın kavranması, uygulamadaki pek çok yanlış anlamayı baştan önler.
Yetki Kanunu ile Andlaşma Metni Farklı Şeylerdir
Yetki kanunu, belirli konularda andlaşma imzalama ve yürürlüğe koyma sürecinin çerçevesini çizer. Bireyi ilgilendiren hüküm ise andlaşmanın kendi metnindedir. Bu nedenle bir uyuşmazlıkta yalnızca yetki kanununa atıf yapmak yeterli olmaz; hangi andlaşmanın, hangi tarihte yürürlüğe girdiği ve hangi maddesinin olaya uygulanacağı gösterilmelidir.
İç Hukukta Doğrudan Uygulanabilirlik Sorunu
Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmalar iç hukukun parçası hâline gelir. Ancak her hüküm doğrudan uygulanabilir nitelikte değildir. Bazı hükümler devletlere yönelik taahhüt içerir ve ayrıca bir iç mevzuat düzenlemesi gerektirir. Bir talebi andlaşmaya dayandırırken şu ayrımın yapılması gerekir:
- Hüküm, bireye açıkça bir hak tanıyor mu, yoksa devlete bir hedef mi gösteriyor?
- Uygulanması için ek bir düzenleme ya da idari altyapı öngörülmüş mü?
- Andlaşmanın Türkiye bakımından yürürlük tarihi, uyuşmazlığın doğduğu tarihten önce mi?
- Türkiye tarafından konulmuş bir çekince ilgili maddeyi kapsıyor mu?
Uyuşmazlıkta Andlaşmaya Dayanma Yöntemi
Vergilendirme, sosyal güvenlik, gümrük ve yatırım gibi alanlarda andlaşma hükümleri sonucu değiştirebilir. Böyle bir iddiada bulunulurken andlaşmanın resmî çeviri metni, yürürlük bilgisi ve olaya uygulanan maddesi dosyaya eksiksiz konulmalıdır. İdareye yapılan başvuruda bu belgelerin sunulmaması, talebin esasına girilmeden reddedilmesine yol açabilir.
Yargısal Denetimin Sınırları
Andlaşma yapılmasına ilişkin siyasi tercihler ile bu andlaşmaya dayanılarak tesis edilen bireysel idari işlemler farklı denetim rejimine tabidir. Bireyin dava edebileceği şey, kural olarak kendisine uygulanan somut işlemdir. Bu nedenle dilekçenin merkezine işlem konulmalı, andlaşma ise o işlemin hukuka aykırılığını gösteren dayanak olarak kullanılmalıdır.
Yukarıdaki açıklamalar genel çerçeveyi anlatmak içindir. Milletlerarası andlaşmaların uygulanmasına dair değerlendirmeler metin ve tarih bilgisine sıkı biçimde bağlı olduğundan, somut dosyanızda ayrıntılı bir inceleme yaptırmanız önerilir.