Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi bünyesinde Norduz koyunu ve keçisinin ıslahı, korunması ve yaygınlaştırılmasına yönelik olarak kurulan uygulama ve araştırma merkezine ilişkin yönetmelik, bir yükseköğretim biriminin idari çerçevesini çizen ikincil düzenlemedir. Bu tür yönetmeliklerin dayanağı, yükseköğretim mevzuatının üniversitelere merkez kurma yetkisi tanıyan hükümleridir; dolayısıyla metin, bir ceza veya özel hukuk normu değil, idare hukuku alanında bir teşkilat düzenlemesidir.
Merkezin Amacı Neden Hukuken Önemlidir?
Yönetmeliğin amaç ve kapsam maddeleri sadece tanıtıcı nitelikte değildir. Merkezin yürüttüğü bir faaliyetin, örneğin bir saha çalışmasının, hayvan materyali temininin veya proje ortaklığının hukuka uygunluğu tartışıldığında ilk bakılan yer bu maddelerdir. Amaç maddesinde sayılmayan bir faaliyetin merkez adına yürütülmesi, yetki unsuru bakımından sakat idari işlem tartışmasını doğurabilir.
Merkez Organları ve Karar Alma Zinciri
Bu nitelikteki yönetmeliklerde tipik olarak müdür, yönetim kurulu ve danışma kurulu şeklinde bir yapı öngörülür. Uyuşmazlıklarda belirleyici olan noktalar şunlardır:
- Kararın, yönetmelikte o konu için yetkili kılınan organ tarafından alınıp alınmadığı
- Toplantı ve karar yeter sayısına uyulup uyulmadığı
- Görev süresi dolmuş bir üyenin oyuyla karar alınıp alınmadığı
- Rektörlük onayına bağlı işlemlerde onayın alınmış olup olmadığı
Hayvan Materyali ve Genetik Kaynak Boyutu
Yerli gen kaynağı niteliğindeki bir ırkla çalışan merkezlerde, üniversite yönetmeliğinin yanında hayvan sağlığı, hayvanları koruma ve deney hayvanları alanındaki genel mevzuat da eşzamanlı uygulanır. Yönetmelik, bu genel kuralları ortadan kaldırmaz; yalnızca üniversite içi işleyişi düzenler. Etik kurul izni gereken çalışmalarda izin alınmaması, akademik yaptırımın yanında idari sorumluluk da doğurabilir.
Yönetmeliğe Karşı Hukuki Yollar
Düzenleyici işlem niteliğindeki bir yönetmeliğe karşı iptal davası açılabileceği gibi, yönetmeliğe dayanılarak tesis edilen bireysel işleme karşı açılan davada yönetmeliğin hukuka aykırılığı da ileri sürülebilir. İdari yargılama usulünde dava açma süreleri Resmî Gazete'de yayım tarihinden veya bireysel işlemin tebliğinden itibaren işlemeye başlar; bu nedenle yayım ve tebliğ tarihinin belgelenmesi dosyanın en kritik unsurudur.
Uygulamada Sık Karşılaşılan Sorunlar
- Merkez faaliyeti ile fakülte veya enstitü faaliyetinin karıştırılması ve harcama yetkisinin belirsizleşmesi
- Proje gelirlerinin döner sermaye mevzuatına uygun yürütülmemesi
- Merkez adına yapılan protokollerde temsil yetkisinin gösterilmemesi
Buradaki değerlendirmeler genel nitelikte olup her merkezin yönetmelik metni farklılık gösterebilir; bir işleme itiraz veya dava düşünülüyorsa yürürlükteki metnin tam hali üzerinden hukukçu görüşü alınması yerinde olur.