2875 sayılı Karar, Afyonkarahisar ili sınırları içinde tesis edilecek Ümraniye Kök – Gözeli Kök enerji nakil hattının yapımı amacıyla bazı taşınmazların Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Dağıtım hatlarında çoğu zaman taşınmazın tamamı değil, direk yeri ile hat altındaki geçiş şeridi konu edilir. Bu ayrım, ödenecek bedeli ve malikin sonraki kullanım hakkını doğrudan etkiler.
Mülkiyet Kamulaştırması mı, İrtifak Kamulaştırması mı?
Direklerin oturduğu alan bakımından mülkiyetin idareye geçmesi söz konusu olabilirken, iletkenlerin geçtiği koridorda genellikle daimî irtifak hakkı kurulur. İrtifakta tapu malik üzerinde kalır; ancak koridorda yapılaşma, belirli yükseklikte ağaç yetiştirme ve bazı tarımsal faaliyetler sınırlanır. Malikin ilk kontrol etmesi gereken husus, tapuya konulan şerhin hangi türde olduğu ve şeridin genişliğidir.
Kıymet Takdirinde Gözden Kaçan Kalemler
Bedel yalnızca metrekare değeri üzerinden hesaplanmaz. Hattın taşınmaza verdiği fiilî etkiler ayrı ayrı gösterilebilirse, tespit edilecek karşılık gerçeğe daha yakın olur:
- Parselin ikiye bölünmesi nedeniyle kalan kısımda oluşan değer azalması
- Sulama hattının, damla sulama tesisinin veya seranın güzergâhta kalması
- Kesilen meyve ağaçlarının yaşı, türü ve verim durumu
- Tarım makinelerinin manevra alanının daralması
- İnşaat çalışması sırasında yol açılması nedeniyle bozulan ekili alan
Aciliyet Unsurunun Denetlenebilirliği
Acele usul istisnai bir yoldur; olağan kamulaştırmanın beklenmesinin kamu yararını zedeleyeceği hâller için öngörülmüştür. Malik, iptal istemiyle idari yargıya başvurduğunda tartışma çoğunlukla kamu yararının varlığından çok, aceleliği gerektiren somut sebebin ortaya konulup konulmadığı üzerinde yoğunlaşır. Bu yüzden dilekçede genel itirazlar yerine güzergâh alternatifleri, projenin takvimi ve taşınmazın niteliği gibi somut olguların tartışılması daha işlevseldir.
Keşif Gününe Hazırlık
Bilirkişi incelemesi tek seferliktir ve dosyanın kaderini büyük ölçüde belirler. Keşiften önce parselin dört yönden fotoğraflanması, ağaçların sayılıp türlerine göre listelenmesi, varsa ürün satış faturalarının ve destekleme kayıtlarının hazır edilmesi önerilir. Komşu parsellerdeki güncel satış örnekleri de emsal tartışmasında kullanılabilir.
Sürecin Sonrasında Ne Olur?
- Tespit edilen bedel bloke edilir ve idare çalışmaya başlayabilir.
- Bedele razı olmayan taraf, kanun yoluna başvurabilir.
- İrtifak şeridindeki kullanım sınırları tapuya işlenir.
- Hat nedeniyle sonradan doğan zararlar ayrı bir talebin konusu olabilir.
Yukarıdaki açıklamalar yol gösterici niteliktedir; her parselin konumu, bitki örtüsü ve tapu durumu farklı sonuç doğurabileceğinden, adım atmadan önce dosyanızın bir hukuk profesyoneli tarafından incelenmesinde yarar vardır.