Politik psikoloji alanındaki çalışmalar, katılımcıların siyasi görüş, inanç ve toplumsal aidiyetlerine ilişkin veri toplamayı gerektirebilir. Üsküdar Üniversitesi Politik Psikoloji Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği kapsamında yürütülecek saha çalışmalarında, araştırma tasarımı kadar izin sürecinin doğru kurulması da belirleyicidir.
Özel Nitelikli Veri Meselesi
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu; siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep bilgisi ile dernek, vakıf ve sendika üyeliğini özel nitelikli kişisel veri olarak sayar. Bu kategoriye giren verilerin işlenmesi, sıradan verilere göre daha dar bir hukuki zemine dayanır. Anket sorusunun akademik amaçla sorulması, tek başına bir işleme dayanağı yaratmaz.
Etik Kurul Başvurusunda Sık Yapılan Eksikler
- Anket veya görüşme formunun taslak hâlinin başvuruya eklenmemesi
- Katılımcının hangi noktada ve nasıl vazgeçebileceğinin bilgilendirme metninde yer almaması
- Ses ve görüntü kaydı alınacaksa buna ilişkin ayrı iznin öngörülmemesi
- Verinin ne zaman anonim hâle getirileceğinin ve ham kayıtların ne zaman imha edileceğinin belirtilmemesi
- Çocuk veya kırılgan grup katılımı hâlinde ek koruma tedbirlerinin tanımlanmaması
Katılımcı Bilgilendirmesinin Kurgusu
Bilgilendirilmiş onam metni, akademik terimlerle değil katılımcının anlayabileceği bir dille yazılmalıdır. Metinde araştırmanın amacı, tahmini süresi, verinin kimlerle paylaşılacağı, saklama süresi ve iletişim kurulacak sorumlu kişi yer almalıdır. Onamın yazılı alınamadığı hâllerde, sözlü onamın nasıl kayıt altına alındığı ayrıca açıklanmalıdır.
Anonimleştirme ve Yayın Aşaması
Küçük örneklemli çalışmalarda, doğrudan kimlik bilgisi çıkarılsa bile meslek, yaş ve yerleşim yeri bilgilerinin birleşimi kişiyi tanımlanabilir kılabilir. Yayın öncesinde, verilen örneklerin ve alıntıların bu yönden gözden geçirilmesi gerekir. Aksi hâlde araştırmacı, iyi niyetle yürüttüğü bir çalışma nedeniyle kişilik hakkı ihlali iddiasıyla karşılaşabilir.
Başvuru Öncesi Sıralama
- Toplanacak her veri kaleminin gerekliliğini ayrı ayrı gerekçelendirin.
- Özel nitelikli veri toplanacaksa hukuki dayanağı başvuruda açıkça belirtin.
- Onam metnini ve anket formunu başvuruya eksiksiz ekleyin.
- Saklama ve imha planını tarih vererek yazın.
- Etik kurul kararı çıkmadan saha çalışmasına başlamayın.
Bu yazı genel bilgilendirme sunmaktadır; veri koruma ve etik yükümlülükler araştırmanın konusuna göre farklılaştığından, saha çalışması öncesinde hukuki değerlendirme alınması önerilir.