Tanıklık, kural olarak bir kamusal yükümlülüktür; ancak tanığın bu yükümlülüğü yerine getirirken katlandığı kayıp karşılıksız bırakılmaz. Her yıl yayımlanan tanıklık ücret tarifeleri, tanığa ödenecek ücret ve giderlerin çerçevesini belirler. Bu rehber, tanığın bu hakkını nasıl ve ne zaman talep edeceğine odaklanır.
Tanığa Ne Ödenir?
Tarifeler genel olarak iki kalemi kapsar: tanığın kaybettiği zaman karşılığı ücret ve tanıklık nedeniyle yaptığı yol, konaklama, beslenme gibi zorunlu giderler. Ödemenin yapılabilmesi için tanığın mahkemede hazır bulunması ve talebini duruşmada dile getirmesi beklenir. Talep edilmediği takdirde ödeme çoğu zaman kendiliğinden yapılmaz; bu, uygulamada en sık kaçırılan noktadır.
Talep Usulü Adım Adım
- Duruşmaya davetiye ile çağrıldığınızda, davetiyeyi ve varsa yol biletlerinizi saklayın.
- İfadeniz alındıktan sonra, ücret ve gider talebinizi duruşmada sözlü olarak belirtin; talebiniz tutanağa geçirilir.
- Yol ve konaklama belgelerinizi mahkemeye ibraz edin; belgesiz talepler tarifedeki sınırlar içinde değerlendirilir.
- Ödemenin hangi hesaba yapılacağını bildirin.
Ücret ve Gideri Kim Karşılar?
Tanıklık gideri, kural olarak tanığı gösteren tarafın yatırdığı gider avansından karşılanır; ceza yargılamasında ise devlet bütçesinden ödenerek yargılama gideri olarak hesaba katılır. Bu ayrım, tanığın kendisini değil, sonuçta gideri üstlenecek tarafı ilgilendirir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve Ceza Muhakemesi Kanunu, tanık dinlenmesine ilişkin usulü kendi alanlarında ayrı ayrı düzenler.
Tanığın Diğer Hak ve Yükümlülükleri
- Usulüne uygun çağrıya rağmen mazeretsiz gelmeyen tanık hakkında zorla getirme ve gider sorumluluğu gündeme gelebilir.
- Tanığın, kanunda sayılan hâllerde tanıklıktan veya belirli sorulara cevap vermekten çekinme hakkı bulunur.
- Yakınlık ilişkisi ve meslek sırrına dayanan çekinme sebepleri, ifade alınmadan önce mahkemeye bildirilmelidir.
- Gerçeğe aykırı beyan, ayrı bir suçun konusunu oluşturur.
Sık Karşılaşılan Pratik Sorunlar
Farklı şehirden gelen tanıkların yol giderini belgeleyememesi, aynı gün birden fazla dosyada tanıklık yapılması ve işveren karşısında o günün ücret kaybının tartışılması en sık görülen durumlardır. Bunların her biri için mahkemeden talepte bulunulması ve talebin tutanağa geçirilmesi, sonradan yapılacak başvurulardan çok daha etkilidir.
Bu bilgiler genel niteliktedir. Tanıklıkla ilgili çekinme hakkınız, gider talebiniz veya çağrıya uyamayacağınız bir mazeretiniz varsa, duruşma gününden önce durumu mahkemeye yazılı bildirmeniz ve gerekiyorsa hukuki destek almanız yerinde olur.