Çok tehlikeli sınıfta yer alan ve ondan fazla çalışanı bulunan işyerlerinde, iş kazası ve meslek hastalığı bakımından belirli bir performans gösteren işverenler için işsizlik sigortası primi işveren payında teşvik öngörülmüştür. Bu rehber, teşvikten yararlanma şartlarını ve haksız yararlanma hâlinde doğan geri ödeme riskini ele alır.
Teşvikin Mantığı
Düzenleme, iş sağlığı ve güvenliği yatırımını ödüllendirme fikrine dayanır: belirlenen süre boyunca ölümlü veya sürekli iş göremezlikle sonuçlanan iş kazası yaşanmayan işyerlerinde, işveren payı indirimli uygulanır. Teşvik, işyeri bazında değerlendirilir; aynı işverenin farklı işyerleri için sonuç farklı olabilir.
Yararlanmanın Temel Şartları
- İşyerinin tehlike sınıfının çok tehlikeli olarak tescilli olması
- Çalışan sayısının mevzuatta öngörülen eşiği aşması
- Belirlenen değerlendirme döneminde nitelikli iş kazasının bulunmaması
- Prim ve idari para cezası borcunun bulunmaması ya da yapılandırılmış olması
- Aylık prim ve hizmet belgelerinin süresinde verilmiş olması
Tehlike Sınıfı Tespitindeki Hatalar
Uygulamada en sık karşılaşılan sorun, işyerinin faaliyet konusuyla tescilli NACE kodunun örtüşmemesidir. Yanlış kod nedeniyle teşvikten yararlanılamaması hâlinde, kodun düzeltilmesi için idareye başvurulması ve düzeltmenin geçmişe etkili olup olmayacağının değerlendirilmesi gerekir. Bu başvuru, sonraki dönem hakları bakımından da belirleyicidir.
Haksız Yararlanmanın Sonucu
Şartları taşımadığı hâlde teşvikten yararlanıldığının tespiti hâlinde, yararlanılan tutar gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte geri istenir. Özellikle değerlendirme döneminde meydana gelen bir kazanın sonradan sürekli iş göremezlikle sonuçlanması, geçmişe dönük iptal sebebi olabilir. Bu nedenle kaza sonrası sağlık kurulu süreçlerinin takibi, teşvik açısından da önem taşır.
İdari İşleme İtiraz
Teşvik talebinin reddi veya geri alma işlemi idari nitelikte olduğundan, önce kuruma itiraz edilmesi ve gerektiğinde yargı yoluna başvurulması mümkündür. Sürelerin tebligat tarihinden itibaren işlediği ve elektronik tebligatın da tebliğ sonucu doğurduğu göz önünde bulundurulmalıdır.
Prim teşvikleri, iş sağlığı ve güvenliği kayıtlarıyla birlikte değerlendirilmesi gereken teknik bir alandır; işyerinizin tescil ve kaza kayıtları görülmeden yapılacak yorumlar bağlayıcı olmaz.