Serbest bölgelerde faaliyet gösteren firmaların üçüncü ülkelere yaptığı satışların Türk Eximbank'ın kredi, sigorta ve garanti hizmetlerinden yararlandırılmasına ilişkin tebliğ, uygulamada sıkça gözden kaçan bir imkânı düzenler. Serbest bölge işlemleri gümrük hattı dışında sayıldığından, bu satışların ihracat sayılıp sayılmayacağı ve finansman desteğinden yararlanıp yararlanamayacağı ayrı bir değerlendirme gerektirir. Bu rehber, başvuru sürecini ve belge kaynaklı red risklerini ele alır.
Hangi İşlemler Kapsama Girer?
Desteğin temel mantığı, malın serbest bölgeden çıkarak üçüncü bir ülkeye fiilen sevk edilmesidir. Serbest bölge içinde kalan veya Türkiye'ye yeniden giriş yapan işlemler, ihracat niteliği taşımadığı gerekçesiyle kapsam dışında değerlendirilebilir. Bu nedenle sevkiyatın fiziki güzergâhı, serbest bölge işlem formu ve taşıma belgeleriyle tutarlı biçimde belgelenmelidir.
Başvuruda İzlenecek Sıra
- Firmanın serbest bölge faaliyet ruhsatının kapsamı ile satışa konu malın uyumu kontrol edilir.
- Alıcı ülke ve alıcı firma için limit/risk değerlendirmesi talep edilir; alacak sigortasında ülke riski belirleyicidir.
- Serbest bölge işlem formu, fatura, taşıma belgesi ve satış sözleşmesi eksiksiz derlenir.
- Kredi türüne göre vade, döviz cinsi ve teminat yapısı için ön mutabakat sağlanır.
- Bedelin yurda getirilmesine ilişkin kambiyo yükümlülükleri ayrıca takip edilir.
En Sık Görülen Belge Eksikliği Riski
Uygulamada başvuruların takılma sebebi çoğunlukla hukuki değil, evraksaldır: serbest bölge işlem formundaki alıcı bilgisi ile fatura ve taşıma belgesindeki alıcının uyuşmaması, üçlü satış zincirlerinde nihai alıcının belirsiz kalması ve malın gerçekten üçüncü ülkeye çıktığını gösteren belgenin zamanında ibraz edilmemesi başı çeker. Alacak sigortasında ise tazminat talebi aşamasında geriye dönük olarak istenen bu belgelerin eksikliği, ödeme talebinin reddine yol açabilir.
Uyuşmazlık Çıkarsa Ne Olur?
- Yabancı alıcıyla arasındaki uyuşmazlıkta uygulanacak hukuk ve yetkili mahkeme, satış sözleşmesindeki kayıtlara göre belirlenir; tahkim şartı varsa dava yolu kapanır.
- Sigorta kapsamındaki bir alacak için önce sigortacıya ihbar yükümlülüğü yerine getirilmelidir; ihbarın gecikmesi tazminatı etkileyebilir.
- Yurt içindeki finansman ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda genel usul kuralları ve HMK hükümleri uygulanır.
Kayıt Düzeni Önerisi
Her sevkiyat için ayrı bir dosya açılması, o sevkiyata ait tüm belgelerin tek bir referans numarasıyla ilişkilendirilmesi, hem finansman başvurusunda hem de olası bir denetimde ispat yükünü hafifletir. Elektronik yazışmaların, teslim tarihini ve alıcının kabulünü gösteren mesajların saklanması özellikle önemlidir.
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme sağlar. Serbest bölge ve dış ticaret finansmanı uygulamaları, firmanın ruhsat kapsamına ve işlem yapısına göre farklılaştığından, işleme özgü bir değerlendirme için ilgili mevzuatın güncel hâline ve dosyanızın ayrıntılarına birlikte bakılması gerekir.