Altınbaş Üniversitesi Pazarlama ve Nöropazarlama Uygulama ve Araştırma Merkezi yönetmeliği, sıradan bir akademik birimden farklı bir riski beraberinde getirir: insan katılımcı üzerinde ölçüm yapılması. Göz izleme, beyin dalgası ölçümü veya biyometrik tepki kaydı içeren çalışmalarda, araştırmanın hukuka uygunluğu izin ve rıza zincirine bağlıdır.
Araştırma Öncesi İzin Zinciri
Nöropazarlama çalışmalarında sıra genellikle şudur: yönetim kurulunun proje kararı, etik kurul onayı, katılımcı bilgilendirmesi ve rıza, ardından veri toplama. Bu sıranın bozulması, elde edilen verinin kullanılamaz hale gelmesine yol açabilir. Sonradan alınan etik kurul onayı, geçmişte toplanmış veriyi kural olarak hukuka uygun kılmaz.
Toplanan Veri Hangi Kategoride?
- Beyin aktivitesi, kalp atışı ve deri iletkenliği ölçümleri sağlık verisi tartışmasını gündeme getirir.
- Yüz görüntüsü üzerinden yapılan tanıma işlemleri biyometrik veri niteliği taşıyabilir.
- Özel nitelikli veri sayılan kategorilerde 6698 sayılı Kanun daha ağır koşullar öngörür.
- Anonimleştirmenin gerçekten geri döndürülemez olması gerekir; kod listesi saklanıyorsa anonimlik yoktur.
Katılımcı Rızasının Geçerli Olması İçin
- Rıza, ölçümün türü ve süresi açıkça anlatıldıktan sonra alınmalıdır.
- Öğrencilerin ders notu veya kredi karşılığı katılımı, rızanın özgür iradeye dayanması ilkesini zedeleyebilir.
- Katılımcının çalışmadan istediği anda ayrılabileceği ve verisinin silinmesini isteyebileceği bildirilmelidir.
- Rıza metni, verinin ticari bir firmayla paylaşılıp paylaşılmayacağını ayrıca içermelidir.
Sanayi İş Birliği ve Sonuçların Mülkiyeti
Merkez bir markanın reklamını test ediyorsa, ortaya çıkan bulguların kime ait olduğu ve yayımlanıp yayımlanamayacağı önceden sözleşmeye bağlanmalıdır. Akademik yayın özgürlüğü ile firmanın ticari sır beklentisi arasındaki gerilim, projeye başlanmadan çözülmezse sonradan ihtilafa dönüşür. Döner sermaye üzerinden yürütülen projelerde ayrıca mali mevzuata uygun fiyatlandırma ve fatura düzeni aranır.
Tanıtımda Reklam Sınırı
Nöropazarlama bulgularının pazarlama iletişiminde kullanılması, tüketiciyi yanıltıcı iddialara dönüşmemelidir. Bilimsel görünümlü ancak doğrulanmamış üstünlük iddiaları, ticari uygulamalar bakımından ayrı bir denetime konu olabilir. Merkezin, hazırladığı raporda yöntemin sınırlarını açıkça belirtmesi bu riski azaltır.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır. Etik kurul başvurusu, rıza metni hazırlığı veya sanayi protokolü gibi konularda, projenizin ölçüm yöntemine göre ayrıntılı ve güncel bir hukuki inceleme yapılması gerekir.