Uluslararası nitelikli araştırma merkezleri, yurt dışı kurumlarla ortak proje yürütmek, karşılaştırmalı analiz üretmek ve akademik hareketliliği desteklemek üzere kurulur. İzmir Demokrasi Üniversitesi bünyesindeki merkeze ilişkin yönetmelik, merkezin amacını ve işleyişini düzenler. Sınır ötesi işbirliği söz konusu olduğunda, iç düzenlemenin yanına yabancılık unsuru taşıyan sözleşme ilişkilerinin kuralları da eklenir. Bu rehber, o kesişimdeki pratik riskleri ele alır.
Uluslararası Protokolde İlk Belirlenecek Üç Başlık
Yurt dışı bir üniversite ya da araştırma kuruluşuyla imzalanan metinlerde, akademik içerik kadar hukuki çerçeve de yazılı olmalıdır. Öncelikli üç başlık şunlardır: uygulanacak hukuk, uyuşmazlık hâlinde başvurulacak merci ve sözleşmenin geçerli dili. Bu üç konu boş bırakıldığında, ihtilaf çıktığında tarafların hangi kurala tabi olduğu tartışmalı hâle gelir ve süreç ağırlaşır.
Veri Aktarımı Sorunu
Ortak projelerde araştırma verisinin yurt dışına aktarılması gündeme gelir. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, kişisel verilerin yurt dışına aktarımını özel koşullara bağlar. Uygulamada gözden kaçan noktalar şunlardır:
- Verinin anonim sanılıp aslında kimliği belirlenebilir nitelikte olması.
- Bulut tabanlı ortak çalışma araçlarının fiilen bir yurt dışı aktarımı doğurduğunun fark edilmemesi.
- Aktarım için dayanak belgenin proje başında değil, denetim sırasında aranması.
- Katılımcı aydınlatma metninde yurt dışı paylaşımdan hiç söz edilmemesi.
Fikri Hak ve Yayın Sırası
Ortak yayınlarda yazar sıralaması, telif hakkı ve elde edilecek çıktının ticarileştirilmesi konuları, çalışma başlamadan önce yazılı hâle getirilmelidir. Yayın aşamasında ortaya çıkan anlaşmazlıkların büyük kısmı, başlangıçta konuşulmamış varsayımlardan kaynaklanır. Proje çıktısı üzerinde üniversitenin hakları ile araştırmacının hakları arasındaki denge de aynı belgede kurulmalıdır.
Personel ve Hareketlilik Boyutu
Yurt dışından gelen araştırmacıların statüsü, çalışma ve oturma izni yönünden ayrı bir konudur. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu ile ilgili mevzuat çerçevesinde iznin niteliği, süresi ve uzatma takvimi önceden planlanmalıdır. İznin geç başvurulması, planlanan çalışma takviminin bozulmasına yol açar.
İşbirliği Öncesi Kontrol Listesi
- Protokolün merkezin faaliyet alanına girdiğini ve yetkili organ kararının alındığını doğrulayın.
- Uygulanacak hukuk, yetkili merci ve dil hükümlerini metne yazın.
- Veri akış şemasını çıkarıp yurt dışı aktarım dayanağını belirleyin.
- Yayın ve fikri hak paylaşımını proje başında imza altına alın.
- Gelecek araştırmacılar için izin süreçlerini takvime bağlayın.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır. Yabancılık unsuru taşıyan işbirliklerinde koşullar dosyaya göre önemli ölçüde değiştiğinden, sözleşme metinlerinizi imzalamadan önce hukuki değerlendirmeye sunmanız yerinde olur.