Geri kazanım katılım payı (GEKAP), Çevre Kanunu'na ekli listede yer alan ürünleri piyasaya süren veya ithal eden işletmelerin ödemekle yükümlü olduğu mali bir yükümlülüktür. Yönetmelik, payın hangi ürünler için, hangi dönemlerde beyan edileceğini ve beyanın hangi sistem üzerinden yapılacağını düzenler. İşletmeler için asıl risk, ödemenin unutulması değil beyanın hatalı yapılmasıdır.
Yükümlülük Kimde Doğar?
Yükümlülük kural olarak ürünü piyasaya süren ya da ithal eden üzerindedir. Zincirin sonraki halkalarındaki satıcılar bakımından ayrı bir beyan yükümlülüğü doğmaz; ancak ithalat yapan bir dağıtıcı, kendini yalnızca satıcı sandığı için beyan vermeyi atlayabilir. Bu yanlış konumlandırma, geriye dönük tarhiyat ve yaptırımın en yaygın sebebidir.
Beyan Sürecinde Sık Yapılan Hatalar
- Ambalaj cinsinin (plastik, kâğıt, cam, metal, kompozit) yanlış kategoride bildirilmesi
- Beyanın adet yerine kilogram ya da tersi ölçü biriminde yapılması
- İade edilen veya ihraç edilen ürünlerin düşülmemesi
- Depozitolu ürünlerde farklı rejimin dikkate alınmaması
- Beyan döneminin kaçırılması nedeniyle geç beyan durumuna düşülmesi
Kayıt Düzeni Olmadan Savunma Kurulamaz
GEKAP uyuşmazlıklarında idare, beyan ile stok–satış kayıtları arasındaki farkı esas alır. Bu nedenle savunmanın dayanağı, ürün bazında tutulan ambalaj ağırlık tablosu, ithalat beyannameleri ve satış kayıtlarının uyumudur. Ambalaj ağırlıkları teknik veriye dayandığı için, tedarikçiden alınan teknik dosyaların saklanması sonradan üretilemeyecek bir delil sağlar.
Uygulanabilir Kontrol Sırası
- Piyasaya sürdüğünüz ürünlerin ekli listeye girip girmediğini kalem kalem doğrulayın.
- Her ürün için ambalaj bileşenlerini ve ağırlıklarını belgeye bağlayın.
- Beyan dönemlerini muhasebe takvimine sabit görev olarak işleyin.
- İhracat ve iade düşümlerini dayanak belgesiyle eşleştirin.
- Geçmiş dönem beyanlarında hata görürseniz düzeltme imkânını değerlendirin.
Yaptırım Aşamasına Geçildiğinde
Beyan verilmemesi veya eksik beyan hâlinde Çevre Kanunu kapsamında idari para cezası gündeme gelir; ayrıca ödenmeyen pay için gecikme zammı işletilir. Ceza kararına karşı başvuru süresi tebliğle başladığından, kararın tesis tarihi ile tebliğ tarihi arasındaki farkın belgelenmesi gerekir. İtirazda hem usul hem de hesaplama boyutu ayrı ayrı ele alınmalıdır.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; ürün gruplarınızın listeye girip girmediği ve beyan yönteminizin doğruluğu ancak kayıtlarınız incelenerek belirlenebilir. Somut durumda çevre ve idare hukuku alanında çalışan bir hukukçudan görüş alınması yerinde olur.