Ulusal meslek standartlarına dair tebliğler, bir mesleğin gerektirdiği bilgi, beceri ve yetkinliklerin resmî olarak tanımlanmasını sağlar. 2020/4 sayılı tebliğ de bu kapsamdadır. Standardın yayımlanması tek başına bir yasak getirmez; ancak ilgili meslek tehlikeli veya çok tehlikeli işler listesine girdiğinde, mesleki yeterlilik belgesi olmadan çalıştırma idari yaptırıma bağlanabilir.
Standart, Yeterlilik ve Belge Zinciri
Süreç üç halkadan oluşur: önce meslek standardı yayımlanır, ardından buna dayalı ulusal yeterlilik oluşturulur, sonra yetkilendirilmiş belgelendirme kuruluşları sınav yaparak belge düzenler. İşverenin çoğu zaman gözden kaçırdığı nokta, standardın yayımlanmış olmasının belge zorunluluğunun başladığı anlamına gelmemesidir; zorunluluk, mesleğin ilgili tebliğ ekiyle kapsama alınmasıyla doğar.
İşveren Tarafındaki Kontrol Listesi
- Çalışanın fiilen yaptığı iş ile belgesindeki yeterlilik biriminin örtüşmesi.
- Belgenin geçerlilik süresinin dolup dolmadığı.
- Belgeyi düzenleyen kuruluşun yetkilendirme kapsamının o yeterliliği içermesi.
- Belgesiz çalıştırma tespitinde her çalışan için ayrı yaptırım riski.
- Alt işveren personelinin belgelerinin de asıl işverence takip edilmesi.
Sınav Sonucuna İtiraz
- İtiraz, öncelikle belgelendirme kuruluşunun kendi itiraz prosedürüne yapılır.
- Başvuru yazılı olmalı ve hangi performans veya teori bölümüne itiraz edildiği belirtilmelidir.
- Sınav kayıtları, değerlendirici notları ve varsa görüntü kaydının incelenmesi talep edilmelidir.
- Kuruluş nezdindeki itiraz sonuçsuz kalırsa, akreditasyon ve yetkilendirme mercilerine şikâyet yolu değerlendirilir.
Belge İptali ve Askıya Alma
Sınav güvenliğinin ihlali veya belgenin usulsüz alındığı iddiasıyla belge askıya alınabilir ya da iptal edilebilir. Bu, kişinin çalışma imkânını doğrudan etkilediğinden ciddi sonuç doğurur. İptal işlemi idari nitelikte olduğunda idari yargı yolu gündeme gelir ve dava süresi tebliğ tarihinden itibaren işler. Sürenin başlangıcını tartışmasız hâle getirmek için tebligat zarfı ve karar metni birlikte saklanmalıdır.
İş İlişkisine Yansıması
Belge zorunluluğu bulunan bir işte belgesi olmayan çalışanın durumu, iş sözleşmesi bakımından da sonuç doğurur. Belgenin süresinde yenilenmemesi nedeniyle yapılan fesihte, işverenin çalışana makul süre ve imkân tanıyıp tanımadığı değerlendirilir. Bu nedenle işverenin uyarı yazışmalarını ve tanınan süreyi belgelemesi, fesih tartışmasında belirleyici olur.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgi vermek içindir. Belgelendirme zorunluluğunun kapsamı meslek bazında değiştiğinden, somut kadro ve iş tanımı üzerinden ayrıca inceleme yapılması gerekir.