İzmir Ekonomi Üniversitesi İhale Yönetmeliği gibi kurum içi düzenlemelerde, ilgi genellikle ihale aşamasına yoğunlaşır. Oysa uyuşmazlıkların önemli bölümü ihale sonrasında, yani sözleşmenin uygulanması aşamasında ortaya çıkar. Yüklenici ile idare arasındaki gerilim çoğu zaman teklif değerlendirmesinde değil, teslim gecikmesi, iş artışı ve kabul aşamasında doğar.
Sözleşmenin Hukuki Niteliği Sonucu Belirler
Vakıf üniversitesinin özel hukuk tüzel kişisi sıfatıyla yaptığı alım sözleşmeleri, kural olarak özel hukuk sözleşmesidir. Bu, uyuşmazlığın çözüm yolunu ve uygulanacak yorum kurallarını doğrudan etkiler. Sözleşmede tahkim veya yetkili mahkeme kaydı bulunup bulunmadığı, dava açılmadan önce mutlaka kontrol edilmelidir; aksi hâlde açılan dava yetki veya tahkim itirazıyla karşılaşır.
Teslim Gecikmesi ve Gecikme Cezası
Gecikme cezası uygulanabilmesi için gecikmenin yükleniciye yüklenebilir olması gerekir. Yüklenici, gecikmenin kendisinden kaynaklanmadığını ileri sürüyorsa bunu zamanında ve yazılı olarak bildirmelidir. Sık karşılaşılan gerekçeler ve değerlendirme ölçütleri:
- İdareden kaynaklı gecikme: yer teslimi, onay veya bilgi verilmesinde yaşanan gecikmeler belgelenmelidir.
- Tedarik zinciri sorunu: tek başına yeterli görülmez; öngörülemezlik ve kaçınılamazlık ortaya konmalıdır.
- Mücbir sebep: sözleşmede tanımlanmışsa öncelikle o tanım uygulanır.
Gecikme bildirimini yapmayan yüklenici, haklı bir sebebe dayansa bile ispat bakımından zor duruma düşer. Sözlü olarak idareye bilgi verildiği savunması, yazışma olmadığında sonuç doğurmaz.
İş Artışı ve Kapsam Değişikliği
Sözleşme konusu iş kapsamında yapılan değişikliklerin yazılı olarak kayda geçirilmesi zorunludur. Uygulamada en sık görülen hata, işin sahada sözlü talimatla genişletilmesi ve bedelinin sonradan tartışmalı hâle gelmesidir. Yüklenici, ek iş talebini yazılı olarak teyit ettirmeden işe başlamamalıdır. İdare tarafında ise, yetkisiz kişinin verdiği talimatın kurumu bağlayıp bağlamayacağı sorunu doğar; bu nedenle sözleşmede yetkili temsilcinin adının belirtilmesi iki tarafın da yararınadır.
Muayene, Kabul ve Ödeme
- Teslim edilen ürün veya hizmet, teknik şartnameye göre muayene edilir.
- Kabul tutanağı düzenlenir; kısmi kabul varsa hangi kalemlerin kabul edilmediği yazılır.
- Hakediş, kabul tutanağı ve fatura üzerinden ödemeye bağlanır.
- Kesinti yapılacaksa dayanağı tutanakta gösterilir.
Gerekçesiz yapılan kesinti, sonradan açılan alacak davasında idare aleyhine yorumlanır. Aynı şekilde, kabul tutanağını itirazsız imzalayan yüklenicinin sonradan ileri süreceği iddialar sınırlı hâle gelir; ihtirazi kayıt koymak bu nedenle önemlidir.
Fesih ve Teminatın Durumu
Haklı fesih ile haksız fesih arasındaki fark, teminatın irat kaydı ve zarar tazmini bakımından belirleyicidir. Fesih öncesinde ihtar çekilmesi ve makul süre verilmesi, sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça, feshin haklılığını destekleyen bir unsurdur. Teminat mektubunun nakde çevrilmesi ise ayrı bir uyuşmazlık başlığı doğurabileceğinden, bu adım atılmadan önce feshin dayanağı belgelerle sağlamlaştırılmalıdır.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeve sunmaktadır. Sözleşme metni ve şartname hükümleri her dosyada farklılık gösterdiğinden, gecikme cezası veya fesih gündeme geldiğinde belgelerle birlikte hukuki değerlendirme yapılması önerilir.