Diş hekimliği fakültelerine bağlı eğitim, uygulama ve araştırma merkezlerinde tedavi çoğu zaman öğrenci veya araştırma görevlisi tarafından, öğretim üyesi gözetiminde yapılır. Bu üçlü yapı, hem aydınlatma yükümlülüğünü hem de sorumluluğun kime ait olduğu sorusunu diğer sağlık kuruluşlarından farklı kılar. Uyuşmazlıkların büyük kısmı, hastanın kendisine kimin müdahale ettiğini bilmediğini ileri sürmesiyle başlar.
Aydınlatılmış Onamın Merkeze Özgü Boyutu
Hastaya yapılacak işlemin niteliği, alternatifleri ve riskleri anlatılmadan alınan imza, geçerli bir onam sayılmaz. Eğitim merkezlerinde buna bir katman daha eklenir: işlemin eğitim amacıyla, gözetim altında bir öğrenci tarafından yapılacağı da açıklanmalıdır. Onam formunda bu bilgi yoksa, sonradan doğan komplikasyonda hastanın "bilseydim kabul etmezdim" savunması güçlenir.
Kayıtların Delil Değerini Belirleyen Unsurlar
- Anamnez ve muayene bulgularının işlem gününde yazılmış olması
- Radyografilerin tarih ve hasta kimliğiyle eşleşmesi
- Her seansta uygulanan işlemin ayrı ayrı kaydedilmesi
- Komplikasyon gelişmişse müdahalenin saatiyle birlikte not edilmesi
- Sonradan yapılan eklemelerin tarihinin görünür olması
Sonradan Doldurulan Dosyanın Yarattığı Risk
Uygulamada en zarar verici durum, şikâyetten sonra dosyanın "düzenlenmesi"dir. Dijital sistemlerde işlem kayıtları zaman damgası taşıdığından geriye dönük müdahale genellikle görünür hâle gelir ve bu, esasa ilişkin savunmayı da zayıflatır. Eksik kayıt, tamamlanmaya çalışılan kayıttan daha az zarar verir. Doğru yaklaşım, dosyayı olduğu gibi muhafaza edip eksikliği açıklamaktır.
Şikâyet ve Dava Yollarının Ayrımı
Hasta; kuruma şikâyet, ilgili meslek örgütüne başvuru, ceza şikâyeti ve tazminat davası yollarını ayrı ayrı işletebilir. Kamu üniversitesi bünyesindeki merkezlerde tazminat talebi kural olarak idari yargıda tam yargı davası biçimini alır ve 2577 sayılı Kanun'daki başvuru düzeni uygulanır. Vakıf üniversitesi bünyesindeki merkezlerde ise adli yargı gündeme gelir. Bu ayrımı en başta yapmak, süre ve görev yönünden dosyanın kaybedilmesini önler.
Merkez Yönetimi İçin Uyum Başlıkları
- Onam formlarının işlem türüne göre ayrıştırılması
- Öğrenci uygulamalarında gözetim kaydının tutulması
- Hasta verilerine erişim yetkilerinin rol bazlı sınırlanması
- Görüntü ve radyografilerin eğitimde kullanımında ayrı izin alınması
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeve sunar; her hasta dosyası kendi tıbbi ve hukuki koşullarıyla değerlendirilir. Bir komplikasyon veya şikâyet süreciyle karşılaşıldığında, kayıtlar bütün hâlinde bir hukukçuyla gözden geçirilmelidir.