3465 sayılı Kanun, Karayolları Genel Müdürlüğü dışındaki kuruluşların erişme kontrollü karayolu yani otoyol yapımı, bakımı ve işletilmesi ile görevlendirilmesini düzenler. Bu düzenleme, klasik anlamda tek elden yürütülen bir kamu hizmetinin görevlendirme yoluyla başka bir kuruluşa gördürülmesine imkân tanıdığından, hem sözleşme ilişkisi hem de üçüncü kişilere karşı sorumluluk bakımından kendine özgü sorular doğurur.
Görevlendirmenin hukuki niteliği
Görevlendirme, hizmetin kamusal niteliğini ortadan kaldırmaz; yalnızca yürütümünü başka bir kuruluşa aktarır. Bu nedenle görevli kuruluş, kendi ticari işleyişine sahip olsa dahi, faaliyetini idarenin denetimi ve sözleşmede belirlenen standartlar çerçevesinde sürdürür. Uyuşmazlıklarda ilk belirlenmesi gereken, ihtilaf konusu işlemin görevlendirme sözleşmesinden mi yoksa idarenin kamu gücüne dayalı tasarrufundan mı kaynaklandığıdır; görevli yargı yeri çoğu zaman bu ayrıma göre belirlenir.
Güzergâh üzerindeki taşınmaz sahipleri için
Otoyol projeleri geniş bir güzergâh boyunca taşınmazları etkiler. Malikler bakımından öne çıkan başlıklar şunlardır:
- Kamulaştırma kararının hangi taşınmazları ve hangi yüzölçümünü kapsadığı
- Parselin bir kısmının alınması hâlinde kalan kısımda oluşan değer kaybı
- Yolun erişim kontrollü olması nedeniyle arazi bütünlüğünün ve geçiş imkânının bozulması
- Fiilen el atılmış ancak kamulaştırma işlemi tamamlanmamış durumlar
- İnşaat çalışmalarının komşu parsellerde yarattığı geçici zararlar
İşletme döneminde ortaya çıkan sorumluluk
Yol açıldıktan sonraki dönemde gündeme gelen talepler, yapım dönemindekilerden farklı bir mantığa dayanır. Yol yüzeyindeki kusur, eksik veya yanıltıcı işaretleme, bakım yükümlülüğünün gereği gibi yerine getirilmemesi, aydınlatma ve bariyer eksiklikleri gibi hâllerde hizmetin kusurlu yürütüldüğü ileri sürülür. Böyle bir iddiada dosyanın omurgasını olay yeri tespiti, kaza tutanağı, varsa kamera görüntüleri ve yolun o tarihteki fiili durumunu gösteren kayıtlar oluşturur. Geçiş ücreti ve ücret ihlali uygulamalarına ilişkin itirazlar ise ayrı bir başlıktır ve kendi başvuru usulüne tabidir.
Başvuru öncesi netleştirilmesi gerekenler
- Olay tarihinde yolun yapım aşamasında mı işletmede mi olduğu
- İlgili kesimin hangi kuruluş tarafından işletildiği
- Talebin sözleşmesel bir ilişkiye mi yoksa hizmet kusuruna mı dayandığı
- Zararın miktarını gösteren belgelerin eksiksiz toplanmış olması
- Başvurunun hangi mercie yapılacağı ve sürenin ne zaman işlemeye başladığı
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; otoyol kaynaklı taleplerde muhatap ve görevli merci tespiti dosyanın kaderini belirlediğinden, başvuru yapmadan önce hukuki değerlendirme almanız yararınıza olur.