Konya Teknik Üniversitesi Yapay Zeka Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği, yapay zekâ alanındaki araştırma, geliştirme ve eğitim faaliyetlerini üniversite bünyesinde kurumsallaştırır. Bu merkezlerde hukuki risk, çoğunlukla algoritmanın kendisinden değil, modelin eğitildiği veriden ve çıktının kullanıldığı alandan doğar. Aşağıdaki başlıklar, faaliyete başlamadan önce gözden geçirilmesi gereken noktaları toplar.
Eğitim Verisinin Kaynağı
Modelin eğitiminde kullanılan veri kişisel veri içeriyorsa, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun işleme şartları en baştan sağlanmalıdır. Verinin kamuya açık olması, kendiliğinden serbestçe işlenebileceği anlamına gelmez. Anonimleştirme yapıldığı iddia ediliyorsa, verinin gerçekten geri döndürülemez biçimde kimliksizleştirildiği teknik olarak gösterilebilmelidir; aksi hâlde veri hâlâ kişisel veri sayılır.
Veri Toplama Yönteminden Doğan Riskler
- İnternet üzerinden toplu veri çekilmesi hâlinde kaynak sitenin kullanım koşulları ve 5651 sayılı Kanun kapsamındaki sorumluluk düzeni gözetilmelidir.
- Metin, görsel veya kod içeren veri kümelerinde 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu bakımından eser niteliği taşıyan içerikler bulunabilir.
- Üçüncü kişiden alınan hazır veri kümesinde, sağlayıcının hak sahipliğini gösteren sözleşme mutlaka dosyada tutulmalıdır.
Çıktının Kullanımı ve Sorumluluk
Merkezin geliştirdiği model, sağlık, hukuk, finans gibi sonucu doğrudan etkileyen alanlarda kullanılıyorsa, çıktının insan denetiminden geçmesi ve sınırlarının açıkça belirtilmesi gerekir. Kullanıcıya sunulan arayüzde modelin hata payına ve kapsamına ilişkin uyarının bulunmaması, sonradan sorumluluk tartışmasının merkezine yerleşir.
Kontrol Listesi
- Her veri kümesi için kaynak, izin dayanağı ve tarih bilgisini içeren bir kayıt tutun.
- Kişisel veri işleniyorsa aydınlatma metnini ve saklama süresini önceden belirleyin.
- Model sürümlerini, eğitim verisi sürümüyle eşleştirerek arşivleyin.
- Sanayi ortağıyla çalışılıyorsa modelin ve verinin hak sahipliğini sözleşmede ayrı ayrı yazın.
- Etik kurul onayı gereken çalışmalarda onay tarihinden önce veri toplamayın.
Bu rehber genel bilgilendirme amacı taşır. Yapay zekâ projelerinde hukuki değerlendirme teknik mimariyle birlikte yapılması gerektiğinden, veri toplama başlamadan önce hukuki görüş alınması sonraki düzeltme maliyetini azaltır.