Özgüven Regülatörü ve hidroelektrik santral yapımı amacıyla Artvin ilindeki bazı taşınmazların Hazine adına tescil edilmek üzere acele kamulaştırılmasına ilişkin karar, bölgedeki maliklerin mülkiyet hakkını doğrudan etkiler. Acele kamulaştırma, olağan kamulaştırmadan farklı olarak idareye taşınmaza bedel tespitinden önce el koyma imkânı verdiği için, malikin savunma penceresi dardır. Bu rehber, tebligatın ardından ne yapılması gerektiğine odaklanır.
Acele Kamulaştırma Olağan Kamulaştırmadan Nasıl Ayrılır?
Olağan usulde önce satın alma görüşmesi yapılır, anlaşma sağlanamazsa bedel tespiti ve tescil davası açılır. Acele usulde ise mahkemece belirlenen değerin idarece bankaya yatırılmasıyla el koyma yetkisi doğar; bedelin nihai olarak belirlenmesi ve tescil, ayrı bir yargılamada sürer. Malik açısından bu, taşınmazın fiilen elden çıkmasına rağmen bedel tartışmasının devam ettiği anlamına gelir.
Tebligattan Sonraki İlk Adımlar
- Tebliğ zarfının ve tarihinin saklanması; süreler tebliğ tarihinden işlemeye başlar.
- Tapu kaydı, çap, imar durumu ve varsa muhdesat (ağaç, yapı, tesis) tespitinin çıkarılması.
- Taşınmazın kamulaştırılan kısmı ile kalan kısmının ayrı ayrı gösterilmesi.
- Bankaya yatırılan bedelin tahsil edilmesinin, bedele itiraz hakkını kural olarak sona erdirmediğinin bilinmesi; yine de tahsil sırasında ihtirazi kayıt konulması yerinde olur.
Bedel Tartışmasında Belirleyici Unsurlar
HES ve regülatör projelerinde kamulaştırılan alanlar çoğunlukla tarım, çay-fındık gibi gelir getiren araziler veya dere yatağına komşu parsellerdir. Bedel değerlendirmesinde arazi niteliği, verim, kapitalizasyon esasları, yapı ve tesis değeri ile ağaç sayısı öne çıkar. Bu nedenle keşif öncesinde ürün desenini gösteren belgeler, üretici kayıtları ve fotoğraflı tespit dosyaya sunulmalıdır.
Kalan Kısımda Değer Kaybı ve Kısıtlılık
Proje nedeniyle taşınmazın bir bölümü kamulaştırıldığında, kalan kısmın yola veya sulama kaynağına erişiminin kesilmesi, ekonomik bütünlüğünün bozulması gündeme gelebilir. Bu hâlde kalan kısma ilişkin talebin ayrıca ve gerekçeli biçimde ileri sürülmesi gerekir; kendiliğinden dikkate alınacağı varsayılmamalıdır.
Hak Düşürücü Süre Riski
Bu dosyalarda en sık kayıp, sürecin idari yazışmalarla geçirilip dava sürelerinin kaçırılmasıyla yaşanır. Karara ve idari işlemlere karşı başvuru süreleri ile bedele ilişkin talep süreleri farklı işler; hepsinin tek bir takvimde, tebliğ tarihleri esas alınarak takip edilmesi gerekir.
Yukarıdaki bilgiler yol gösterici niteliktedir; her parselin niteliği, projedeki konumu ve tebligat tarihleri farklı sonuç doğurduğundan, kendi tapunuza ilişkin değerlendirmeyi belgelerle birlikte yaptırmanız önerilir.