Sakarya ili Akyazı ilçesinde Akyazı Yahyalı Duble Yol Projesinin gerçekleştirilmesi amacıyla bazı taşınmazların Akyazı Belediye Başkanlığı tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin 3732 sayılı Karar, yerel yönetim eliyle yürütülen kamulaştırmalara örnek oluşturur. Kamulaştırmayı yapan idarenin belediye olması, sürecin hukuki niteliğini değiştirmez; ancak takip edilecek muhatap ve dosya kaynakları bakımından farklılık yaratır.
Belediye Kamulaştırmasında Muhatap Kim?
Genel bütçeli idarelerin projelerinden farklı olarak burada işlemi yürüten, kamulaştırma bedelini depo eden ve dosyayı oluşturan birim belediyedir. Malik açısından pratik sonuçları şunlardır:
- Kamulaştırma kararı, encümen kararları ve proje dosyası belediyeden istenir.
- Bilgi edinme başvurusu belediyeye yöneltilir ve yazılı cevap dosyaya delil olarak konulur.
- İdari yargıda açılacak davada husumet belediyeye yöneltilir; yanlış idareye dava açmak süre kaybına yol açar.
Kamulaştırmanın Dayanağını Sorgulamak
Acele kamulaştırma, olağan usulün istisnasıdır. Bu nedenle işlemin denetiminde şu sorular öne çıkar: Proje için gerçekten ivedi bir gereklilik ortaya konmuş mudur? Kamu yararı kararı usulüne uygun alınmış mıdır? Güzergâh belirlenirken taşınmaza daha az zarar veren bir seçenek değerlendirilmiş midir? Bu sorular soyut şikâyet olarak değil, belgeye dayalı iddia olarak ileri sürüldüğünde sonuç doğurur.
Bedelin Belirlenmesinde Malikin Rolü
Bedel, asliye hukuk mahkemesinde görülen dava kapsamında bilirkişi incelemesiyle saptanır. Malikin katkı sunabileceği noktalar:
- Keşif gününde taşınmazda hazır bulunmak ve fiili durumu tutanağa geçirtmek
- Yapı, muhdesat, meyve ağacı ve tesis kalemlerinin sayımını takip etmek
- Emsal olarak sunulan satışların gerçekten benzer nitelikte olup olmadığını sorgulamak
- Rapora itirazı süresinde ve teknik gerekçeyle sunmak
Sık Yaşanan Usul Kazaları
Uygulamada malikler en çok üç noktada kayıp yaşar. Birincisi, tebligatın eski adrese yapılması ve sürecin geç öğrenilmesidir; adres kayıt bilgilerinin güncel tutulması bu riski azaltır. İkincisi, itirazın idareye dilekçe verilerek yapıldığı ve bunun dava yerine geçtiği sanılmasıdır. Üçüncüsü ise bedelin bankadan çekilmesinin her hâlde feragat sayılacağı yönündeki yanlış inançtır; bu konudaki tutum dosyaya göre değerlendirilmeli, çekim öncesi hukuki görüş alınmalıdır.
Kalan Parselin Durumu
Duble yol projelerinde kamulaştırma genellikle parselin bir bölümünü etkiler. Kalan bölümün büyüklüğü, şekli ve yola erişimi bozulduysa değer kaybı ayrı bir kalem olarak tartışılmalıdır. Bu talebin dosyaya zamanında girmesi, sonradan telafisinden çok daha kolaydır.
Buradaki anlatım genel bilgilendirme niteliğindedir; taşınmazınıza ilişkin somut adımları atmadan önce dosyanızın belgeleriyle birlikte hukuki değerlendirmeye tabi tutulması yararınıza olacaktır.