154 kV Uşak 380–Uşak OSB Enerji İletim Hattı Projesi kapsamında bazı taşınmazların Türkiye Elektrik İletim A.Ş. Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin 377 sayılı Karar, hat güzergâhındaki parsel sahiplerini doğrudan ilgilendirir. Enerji iletim hatlarında kamulaştırma çoğu zaman mülkiyetin tamamının devri biçiminde değil, direk yerleri için mülkiyet ve iletken salınım alanı için irtifak hakkı kurulması biçiminde gerçekleşir.
İrtifak Kamulaştırması ile Mülkiyet Kamulaştırması Farkı
İrtifak kamulaştırmasında tapu maliki mülkiyetini korur, ancak taşınmazın belirli bir bandında yapılaşma ve kullanım sınırlandırılır. Bedel de bu sınırlamanın taşınmazda yarattığı değer kaybına göre hesaplanır. Malikin ilk yapması gereken, kendisine tebliğ edilen belgelerden hangi tür kamulaştırmanın söz konusu olduğunu ve etkilenen alanın metrekaresini tespit etmektir.
Bedel Tespitinde Belirleyici Unsurlar
- Taşınmazın imar durumu ile fiilen arazi mi arsa mı olduğu
- Arazi niteliğindeyse ekilen ürün türü, verim ve gelir yöntemine esas veriler
- Üzerindeki yapı, sondaj kuyusu, sulama tesisi ve ağaçların ayrı ayrı değerlendirilmesi
- İrtifak bandının parselin bütününde yarattığı kullanım kaybı oranı
- Hattın parseli ikiye bölmesi nedeniyle doğan geometrik değer kaybı
Keşif ve Bilirkişi Aşamasını Kaçırmayın
Bedel uyuşmazlıklarında sonucu en çok etkileyen aşama keşiftir. Keşif gününde taşınmaz başında bulunmak, ürün desenini, sulama imkânını ve varsa muhdesatı yerinde göstermek, sonradan yapılacak itirazlardan daha etkili olur. Bilirkişi raporu tebliğ edildiğinde:
- Raporun hangi değerleme yöntemini kullandığını belirleyin.
- Alınan emsal ve verim verilerinin kaynağını sorgulayın.
- Ölçüm hatalarını (etkilenen alan, ağaç sayısı, yapı yüzölçümü) sayısal olarak gösterin.
- İtirazınızı rapora karşı öngörülen süre içinde yazılı olarak sunun.
Aceleliğe Karşı Ne Yapılabilir
Acele kamulaştırmada idare, bedel yargılaması sonuçlanmadan taşınmaza el koyabilir. Bu, malikin bedel hakkını ortadan kaldırmaz; ancak fiilî durumu değiştirdiğinden zaman kaybı doğrudan zarara dönüşür. Acelelik kararının koşullarının bulunmadığı düşünülüyorsa, bu işlemin idari yargıda ayrıca dava konusu yapılabileceği unutulmamalıdır. Bedel davası ile acelelik kararına karşı açılacak dava birbirinden farklı yollar olduğundan karıştırılmamalıdır.
Tapu ve Vergi Tarafı
İrtifak hakkı tapuya şerh edildikten sonra taşınmazın satışında alıcıya bilgi verilmesi gerekir; şerhin varlığı satış bedelini etkiler. Ayrıca kamulaştırma bedeline ilişkin vergisel sonuçların önceden değerlendirilmesi, sonradan sürpriz tarhiyatların önüne geçer.
Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Güzergâh üzerindeki her parselin durumu farklı olduğundan, tebligatı aldıktan sonra belgelerin bir hukukçuyla birlikte incelenmesi, hem bedel hem de usul yönünden hak kaybını önler.