3813 sayılı Karar, Halkalı–Kapıkule demiryolu hattı ile kesişen enerji iletim hattı deplaseleri projesi kapsamında bazı taşınmazlarda direk yerlerinin mülkiyet şeklinde, iletken salınım gabarisinin ise irtifak hakkı kurulmak suretiyle acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Bu karar iki farklı hukuki tekniği aynı parselde birleştirdiği için, malikin karşılaştığı sonuç da ikili bir yapıdadır: bir kısımda mülkiyet kaybı, bir kısımda kullanım kısıtı.
Mülkiyet ile irtifakın ayrımı neden önemli
Direk yerlerinin mülkiyet olarak alınması, o alanın malik adına tapudan çıkması sonucunu doğurur. İletken salınım gabarisi için irtifak kurulması ise mülkiyeti malikte bırakır; ancak hattın altında kalan bantta yapı yapma ve kullanım imkânı sınırlandırılır. Bedel hesabı, tazminat kalemleri ve tapu kayıt sonuçları bu iki teknikte farklı işlediğinden, dosyanın en başında hangi kısmın hangi rejime tabi olduğu bir kroki üzerinde netleştirilmelidir.
İrtifak bedelinde tartışılan unsurlar
- Kısıt bandının parselin hangi bölümünü ve ne genişlikte etkilediği
- Bant içinde yapılaşma hakkının tümüyle mi yoksa kısmen mi ortadan kalktığı
- Tarımsal kullanımın sürdürülebilir olup olmadığı ve makine geçişine etkisi
- Parselin imar durumu ve gelecekteki yapılaşma beklentisinin etkilenme derecesi
Kalan kısımda değer kaybı iddiası
Kısmi kamulaştırmalarda sık gözden kaçan kalem, alınmayan bölümün değer kaybıdır. Parselin ortasından geçen bir hat, geriye kalan iki parçayı ekonomik olarak kullanılamaz hâle getirebilir. Bu iddianın kabul görmesi, ölçekli plan üzerinde parça geometrisinin, ulaşım imkânının ve yapılaşabilir alan kaybının somut biçimde gösterilmesine bağlıdır.
Deplase projelerine özgü iki ek sorun
- Deplase, hattın yerinin değiştirilmesi anlamına gelir; bu nedenle eski hat güzergâhındaki irtifak şerhinin tapudan terkin edilip edilmediği ayrıca takip edilmelidir.
- Aynı parsel hem eski hem yeni güzergâhtan etkilenmişse, iki dönem için ayrı ayrı hak talebi doğabilir; bu kalemlerin tek bir hesapta eritilmemesi gerekir.
Malikin dosya düzeni
Tapu kaydı ve şerh dökümü, ölçekli plan örneği, üzerindeki yapı ve dikili varlıkların tarihli tespiti, hattın geçtiği bandın fotoğraflı gösterimi ve idareyle yapılan tüm yazışmalar tek bir dosyada toplanmalıdır. Tebliğ evraklarının tarihleri, süreye bağlı her başvurunun başlangıç noktası olduğu için ayrı bir listede tutulmalıdır.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. İrtifak ve kısmi kamulaştırma bedelleri parselin fiziki ve imar özelliklerine göre belirlendiğinden, somut taşınmazınız için teknik ve hukuki incelemenin birlikte yapılmasında yarar vardır.