Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Uluslararası Tahkim Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği, konusu itibarıyla dikkatli okunması gereken bir metindir. Çünkü "tahkim" kelimesi, akademik araştırmadan gerçek uyuşmazlık çözümüne uzanan geniş bir yelpazeyi çağrıştırır ve bu iki alan farklı hukuki rejimlere tabidir.
Araştırma Faaliyeti ile Tahkim Yargılaması Arasındaki Çizgi
Bir üniversite merkezi; tahkim hukuku üzerine araştırma yapabilir, eğitim ve sertifika programı düzenleyebilir, yayın çıkarabilir, mahkeme dışı çözüm kültürünü tanıtabilir. Buna karşılık gerçek bir uyuşmazlıkta hakem sıfatıyla karar vermek veya kurumsal tahkim merkezi gibi dosya yönetmek, tamamen farklı bir konudur. Türk hukukunda tahkim yargılaması, iç uyuşmazlıklarda 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun tahkim hükümlerine, yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklarda 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu'na tabidir. Yönetmelik, bu kanunların çizdiği çerçeveyi genişletemez.
Yönetmelik Okunurken Ayırt Edilmesi Gereken Maddeler
- Faaliyet alanı maddesinde eğitim, araştırma ve yayın mı sayılmış, yoksa uyuşmazlık çözümü hizmeti de anılmış mı?
- Merkez, hakem listesi tutuyorsa bu listenin bağlayıcılığı ve tarafların seçim özgürlüğü nasıl korunuyor?
- Ücret ve masraf düzenlemesi bulunuyorsa hangi organın onayına bağlanmış?
- Düzenlenen eğitim programlarının sertifikasının hukuki değeri ve sınırları metinde açıklanmış mı?
Tahkim Bağlamında Sık Karşılaşılan Geçersizlik Sebepleri
Tahkim alanında en yıkıcı sonuç, verilen kararın iptal edilmesidir. İptal sebepleri kanunda sınırlı olarak sayılmıştır ve bunların önemli bir kısmı usule ilişkindir: geçerli bir tahkim anlaşmasının bulunmaması, hakemin seçim usulüne uyulmaması, tarafın iddia ve savunma hakkının kısıtlanması, hakem heyetinin yetkisini aşarak talep dışı konuda karar vermesi gibi. Bu nedenle bir merkezin hazırladığı örnek tahkim şartı metinleri veya usul kuralları, kanundaki zorunlu güvencelerle çatışmamalıdır.
Kurumsal Riski Azaltan Uygulamalar
- Merkez adına verilen görüş ve mütalaaların hukuki danışmanlık sayılmayacağını yazılı olarak belirtin.
- Eğitim materyallerinde yer alan örnek sözleşme maddelerine "her somut olayda uyarlanmalıdır" kaydını ekleyin.
- Hakem veya bilirkişi olarak görev alan akademisyenlerin tarafsızlık ve bağımsızlık beyanlarını dosyada saklayın.
- Merkezin kurumsal kimliğiyle taraflardan biri lehine görünüm yaratacak faaliyetlerden kaçının.
Üniversite Yönetimiyle İlişki
Merkezin aldığı kararlar idari işlem niteliğinde olduğundan, bunlara karşı idari yargı yolu açıktır. Buna karşılık merkezin taraf olduğu sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklar, sözleşmenin niteliğine göre adli yargıda görülebilir. İki yolun karıştırılması, dava süresinin kaçırılmasına yol açan pratik bir tehlikedir.
Metin genel bilgilendirme niteliğindedir. Tahkim şartı, hakem seçimi veya karara karşı iptal talebi gibi konularda süreler ve usul kuralları belirleyici olduğundan, dosya bazında hukuki değerlendirme yaptırılması uygun olur.